Πηγές Λήθης-Μνημοσύνης

 Α΄ΜΕΡΟΣ

 

Οι δύο αναφερόμενες από τον Περιηγητή μυθικές πηγές με σημαντική σύμπραξη στην διαδικασία της περίφημης
‘’εις Τροφωνίου Καταβάσεως,’’ στην επικρατούσα θρησκευτική αντίληψη, ήσαν οι απόκοσμες πηγές που έρρεαν στην χώρα του Θανάτου. Στον Άδη.

Από τα χρυσά ελασμάτια, (1) που βρέθηκαν ως αποδεικτικά μυητικής ταυτότητας του νεκρού, σε τάφους της νότιας Ιταλίας, τα περισσότερα περιγράφουν την θέση των πηγών στον επέκεινα τόπο όπου αναπαύονται οι ψυχές των απελθόντων.
Αυτές οι πηγές ήταν γνωστές μόνον ως πηγές του Άδη. Της Χώρας του Θανάτου.
Ο σύγχρονος Δυτικός άνθρωπος, η σύγχρονη Δυτική θρησκευτική κυρίως συνείδηση, είναι αδύνατο ν’ αποδεχτεί τέτοιου είδους θεωρήσεις.
Τέτοιες μαρτυρίες ερμηνεύονται ως φαινόμενα που κινούνται μεταξύ, αφελούς πίστης από τη μια, και εξειδικευμένης εξαπάτησης από την άλλη.
Ο σύγχρονος επιδερμικός Ορθολογισμός, αδυνατεί ν’ αποδεχτεί τέτοιες πρακτικές. Από την άλλη, η αρχαία Ελληνική Σκέψη, και ο σύμφυτος έλεγχος, δεν φημίζεται σε πολλά, ότι υπολείπεται των σημερινών βασικών αρχών της Επιστημονικής Γνώσης και Απόδειξης.

Ας δούμε λοιπόν τί ακριβώς γινόταν με το νερό της Λήθης και της Μνημοσύνης στην αρχαία Λειβαδιά.

Τονίστηκε ήδη, και όσο νωρίτερα γίνει αποδεκτό τόσο το καλύτερο, ότι οι πηγές με το ‘’μυθικό νερό,’’ δεν είναι οι πηγές της Έρκυνας.
Στο κείμενο υπάρχει πολύ προσεκτική διατύπωση.
Και επειδή ένα νερό εξαφανίζεται από ποτέ έως σπανίως, οι μυθικές πηγές εξακολουθούν να ρέουν, ενοποιημένες πια, λίγο πριν το γραφικό ξωκλήσι,
του Άη Γιάννη, στα μεσημβρινά του λόφου, στον δρόμο προς την Σούρπη.
Με τα σημερινά κριτήρια ίσως δείχνει απόμακρο ή αυθαίρετο, αλλά στην πραγματικότητα, η Πηγή του Άη Γιάννη, βρίσκεται αναμφισβήτητα και αυταπόδεικτα μέσα στον Χώρο του Ιερού Όρους.

Σε τόπο δηλαδή, που θα την αναζητούσε κάποιος γνώστης των δεδομένων ακόμα κι αν έλειπε οποιαδήποτε μαρτυρία της ύπαρξής της εκεί. Η λειτουργία του δρώμενου, προϋποθέτει την απαραίτητη συνύπαρξη και συμμετοχή των τεσσάρων κοσμικών στοιχείων.
Η γή, ο αέρας, το νερό, και η φωτιά,
συμμόρφωναν την Τέλεια Ιερουργία στον περί την Λεβάδειαν Ιερό Χώρο.

Κατά την ανάβλυση και εν συνεχεία ροή νερού Πηγής, εξακριβώθηκε ότι δημιουργείται ένα ηλεκτρικό, και μαγνητικό πεδίο, και μάλιστα στατικό.
Ευνόητο γίνεται ότι η δημιουργία του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου,
π α ρ α κ ο λ ο υ θ ε ί την ροή, και εναρμονίζεται σε παράλληλη και συγκεκριμένη διεύθυνση, που ακολουθεί το ρεύμα νερού. Ο στατικός ηλεκτρομαγνητισμός, είναι
γεγονός ότι επηρεάζει άμεσα, όλα τα έμβια, αλλά και άβια όντα. Στα πλοία για παράδειγμα, που κινούνται πάνω σε υγρό στοιχείο, η δημιουργία υψηλού ηλεκτρομαγνητικού πεδίου, είναι δυνατόν να βλάψει σοβαρά κάθε ζωντανό οργανισμό, εάν εκτεθεί στον ιονισμό, χωρίς τις κατάλληλες προφυλάξεις.
Σε ζώα που μεταφέροντο παλαιότερα με πλοία, απορρυθμιζόταν κάθε οργανική
λειτουργία αν δεν τα προστάτευαν από ‘’την ασθένεια της λαμαρίνας’’ βάζοντας στο λαιμό τους χάλκινα περιλαίμια. (2)

Με ειδικά μονωτικά υλικά προφυλάσσονται τα δάπεδα των πλοίων, για την αποφυγή
ανεπιθύμητων καταστάσεων.
Ο στατικός ηλεκτρισμός θεωρήθηκε ως η κυριότερη αιτία της αυτανάφλεξης, που σημειώθηκε στην γέφυρα μεταξύ Ρίου – Αντιρρίου, πριν λίγο καιρό.
Το παράδειγμα της αποφυγής των επηρειών του στατικού ηλεκτρισμού, επιβεβαιώνει την τέχνη και τεχνική που είχε εφαρμοστεί στην δίδυμη Πηγή,
της Λήθης – Μνημοσύνης.
Αφού λοιπόν το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο ‘’παρακολουθούσε’’ το υδάτινο ρεύμα, πολύ απλά μια ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ του πηγαίου νάματος, αυτόματα αντέστρεφε και το μαγνητικό πεδίο.
Έτσι το ίδιο νερό, είχε δύο τελείως διαφορετικές και αντίθετες ιδιότητες, εξαρτώμενες απολύτως από την κατά περίσταση εκλογή.
Η προσεκτική ανάγνωση του κειμένου που προηγήθηκε, και βρίσκεται χαραγμένο στο χρυσό ελασμάτων, επιμαρτυρεί την αντιθετικότητα των Πηγών.

«..Εύρήσεις δ’ Α’ί’δαο δόμων έπ’ άριστερά κρήνην
παρ’ δ’ αύτήν λευκήν έστηκυίαν κυπάρισσον
ταύτης τής κρήνης μηδέ σχεδόν έμπελάσειας
εύρήσσεις δ’ έτέραν, τής Μνημοσύνης άπό λίμνης,
ψυχρόν ύδωρ προρρέον..»

[Θα βρείς στου Άδη τα παλάτια, προς τ’ αριστερά μια βρύση
κοντά σ’ ένα άσπρο κυπαρίσσι. Σ’ αυτήν ούτε που θα πλησιάσεις.
{είναι η Λήθη} Θα βρείς ύστερα μιάν άλλη, από την λίμνη της Μνημοσύνης,
που τρέχει κρύο νερό….]

Η σαφής περιγραφή της ‘’επ’ αριστερά’’ θέσης υπογραμμίζει την ιδιαιτερότητα.
Η άλλη κρήνη της Μνημοσύνης, γίνεται ευνόητο ότι βρίσκεται ‘’επί δεξιά.’’
Άλλωστε σ’ αυτές τις περιπτώσεις το Αριστερό Στοιχείο δηλώνει το Αρνητικό.
Το κακό, ο όλεθρος, η καταστροφή, έρχονται πάντα από αριστερά. Με το ένα χέρι της η Αθηνά καθυστερεί τον αριστερό βράχο στις Συμπληγάδες, ενώ με το άλλο, σπρώχνει την Αργώ σε κίνηση επιτάχυνσης.
Από τον αριστερό βράχο των Φαιδρυάδων στους Δελφούς, αποτίουν δίκη, οι κατακρημνηζόμενοι.

Η παραγωγή έτσι, ενός ενιαίου στατικού ηλεκτρομαγνητικού ρεύματος,
το οποίο με πληρότητα εκδηλώνεται μεταξύ των δύο αντίθετων πόλων,
Θετικού –Αρνητικού, διακρίνεται εκεί σε σύνοδο και λειτουργία. Σύμφωνα λοιπόν με την περιγραφή του κειμένου στο χρυσό ελασμάτιο, που κάποτε από παρεξήγηση είχε νομισθεί ως ανάθημα του μαντείου του Τροφωνίου, η αναπαραγωγή
δείχνει σε σχέδιο έναν δρόμο, ουδός Αΐδαο, στον Άδη, σαν να βρίσκεται κάποιος στην κόψη περίπου μιας ορεινής κορυφογραμμής. Τα νερά μιας πηγής, της Λήθης, ρέουν στην αριστερή κατωφέρεια, ενώ εγγύτατα στην δεξιά, τα αντίστοιχα της Μνημοσύνης.
Προφανώς η διδυμότοκη ανάβλυση, το διδυμότοκο ρεύμα νερού, 
δ ι α σ π ά τ α ι σε επί μέρους ποσότητες, οι οποίες άμεσα επηρεαζόμενες από την σ τ ρ ο φ ή,
και α ν τ ι σ τ ρ ο φ ή, του μαγνητικού πεδίου, παρουσιάζονται με ιδιότητες απαραγνώριστα αντίθετες, αλλά και διαλεκτικά αναμφισβήτητες.

‘’τα βάσανα λησμονιούνται, μα ο καλός λόγος
δεν λησμονιέται.’’ (3)


Όταν ο μυούμενος έπινε από το νερό της Λήθης, με την επιδίωξη..
‘’ίνα λήθη γένηται ά τέως έφρόντιζεν’’,
ουσιαστικά καταγίνοταν στην απάλειψη και αναίρεση των αρνητικών φροντίδων.
Των βασανιστικών φροντίδων που βάραιναν την συνείδησή του.
Έπινε αυτό το νερό, λ ί γ ο  π ρ ι ν  τ η ν  Κ α τ ά β α σ η, έτσι ώστε να είναι τελείως καθαρός για να επιτύχει την πολυπόθητη Συγγένεια με την θεότητα,
‘’συγγενέσθαι τώ δαιμονίω’’.

Η Λήθη επιγραμματικά α ν α ι ρ ο ύ σ ε  τ α  λ ά θ η …..
Στο φαινόμενο αυτό κάποια βαθύτερη ανάλυση δεν συνιστάται. Ο Αϊνστάιν έλεγε ότι ‘’τα ζητήματα πρέπει να γίνονται απλά, όχι όμως απλούστερα.’’
Και είναι πράγματι λυπηρό, που τέτοιου είδους θεωρήσεις δεν διδάσκονται σε Θεολογικές, αλλά και Θρησκειολογικές Σχολές γενικότερα.
Αντίθετα μια μελαγχολική διαπίστωση, είναι ένα φαινόμενο των σύγχρονων καιρών. Σήμερα πολλοί επιγενόμενοι χλευάζουν και λοιδορούν, τις πρακτικές που κάποτε εφαρμόζονταν στο Τροφώνειο.

Κι ας έλεγε ο Πυθαγόρας ότι,

‘’οι άνθρωποι γίνονται βέλτιστοι όταν βαδίζουν προς τους θεούς.’’

Κι ας έλεγε ο Πλούταρχος ότι,

«…πρόνοια θεών συσκευασαμένη
τα χρηστήρια πανταχόθεν οίχεται…» (4)

[όταν η Πρόνοια των θεών εγκατέλειψε τους Έλληνες,
πήρε ως αποσκευές τα χρηστήρια]

Ακόμη και αντεθνικός Κλήμης υπερασπιζόμενος την δική του πλευρά κήρυττε.

«..οί χρησμοί τάς είς τήν θεοσέβειαν
ήμίν άφορμάς έναργέστατα προτείνοντες
θεμελιούσι την αλήθειαν..» (5)

Πολλά είναι εκείνα που δείχνουν ότι ο αρχαίος Ελληνικός ορθολογισμός, σε σύγκριση με τον σημερινό αναφαίνεται πλεονεκτικά αναμφισβήτητος.
‘’Οι άνθρωποι που επισκέπτονταν κάποτε τα μαντεία, ασφαλώς δεν ήταν αφελείς.’’
(Γιώτα Βαλλά Θρησκειολόγος. ΒΟΙΩΤΙΚΑ ΑΝΑΛΕΚΤΑ,τ.44)



Σήμερα ως υπερφίαλοι έχουμε την πολυτέλεια
να παρακούμε ακόμα και τον Αϊνστάιν.


Σε απλούστερη λοιπόν προσέγγιση του νερού της Λησμονιάς, είναι αναγκαίο από την αρχή να γίνει κατανοητό ότι αυτό το ανεξήγητο σε πολλούς ιδίωμα και αποτέλεσμα, ήταν πέρα για πέρα έργο ανθρώπινο.

Αληθινό, ισχυρό και τελεσφόρο, στην Λήθη που επαγγελόταν.
Απλά ήταν προϊόν και αποτέλεσμα εφαρμογής της ανυπέρβλητης κάποτε Ιερατικής Τέχνης.
Πιο απλά. Το ιερατείο της εποχής ασφαλώς γνώριζε ότι όλα τα ποτάμια πηγάζουν από τον Βορρά.
Την Έδρα και Πηγή του μαγνητισμού, που συντελεί στην ανάβλυση όλων των πηγών νερού.

Ότι η φορά του υδάτινου ρεύματος, έχει φορά από Βορρά προς Νότο.
Γνώριζαν επίσης τον στατικό, αλλά και τον Ηλιακό ηλεκτρισμό, αφού ο Ιπποκράτης, διδάσκαλος άλλωστε της Ευρωπαϊκής Ιατρικής, πρώτος χρησιμοποίησε αυτόν τον ηλεκτρισμό για να θεραπεύσει καρκίνο του μαστού με ηλιακή ακτινοβολία.

Επίσης ευνόητο είναι ότι είχαν απόλυτη γνώση της σύνθεσης και λειτουργίας του ανθρώπου ως ενός αυτοτελούς
χυμειο – ηλεκτρο – μαγνητικού οργανισμού.
Μ’ αυτές τις επίσης πολύ απλές προϋποθέσεις, γίνεται απόλυτα κατανοητή η επήρρεια ενός ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΑ κινούμενου ρεύματος, μέσα σ’ έναν χυμειοηλεκτρικομαγνητικό οργανισμό.
Η ε ξ ά λ ε ι ψ η βασανιστικών εγκεφαλικών σ υ ν ά ψ ε ω ν, ήταν έτσι γεγονός και έργο απτό.
Μια επίσης παράλληλη διαδικασία χρησιμοποιούσαν για την βελτίωση του σωματικού αυτή τη φορά Επαναπροσδιορισμού. Υποχρέωναν τον μυούμενο να περπατάει άναποδίζων.

Να περπατάει δηλαδή από το ποτάμι έως την θέση της Μύησης 
α ν ά π ο δ α (6)

Είναι σημαντικό ότι αυτή η διαδικασία δεν είχε καμιά σχέση με κίνηση προς τα πίσω.
Άλλο ήταν το Όπισθεν. Στο προκείμενο γινόταν ένα αντίθετο του Πρόσσω.
Ο μυούμενος έμοιαζε μ’ έναν Άξονα που μετέστρεφε την πρόσσω κίνηση σε ανάποδα.
Ακριβώς όπως κάνει ο ελικοφόρος άξονας του σύγχρονου πλοίου.

Στο σημείο αυτό ακόμα κι ο Αϊνστάιν θα έλεγε πως το ζήτημα παράγινε απλό…..

Ο ιερέας στο Λύκαιο της Αρκαδίας κατά την Τελετουργία, ανάδευε το νερό, επιτυγχάνοντας έτσι ποιος ξέρει τι εξεζητημένα αποτελέσματα.
Μια εναλλαγή φάσεων, Θετικού, Αρνητικού και Ουδέτερου, γίνεται φανερό ότι εκδηλωνόταν σ’ αυτό το ανάδεμα του νερού.
Η Παράδοση του φερόμενου ως συμβάντος στον Ιορδάνη ποταμό, έχει κι αυτή την ερμηνεία της.

Στηρίζεται στην ίδια αρχή. Ο Ιορδάνης πράγματι εστράφη προς τα οπίσω.
Το φαινόμενο έχει την απόδειξή του, η οποία πηγάζει από την απλή παρατήρηση. Είναι ένας πατριώτης μας, ο πολύς Πλούταρχος που μας πληροφορεί ότι ο Ιορδάνης είναι στην ουσία δύο ποτάμια.
Ο Ιόρ και ο Δάνης. (7)

Τώρα κατανοείται ότι εκεί που τα νερά των δύο ποταμών συναντώνται και συρρέουν, η εκδήλωση του Έτερου, του Εκάτερου και του Ουδέτερου, ήδη πλεονάζει.
Και έτσι απλά φτάνουμε στο Σήμερα.
Στο Σήμερα της Χαμένης Γνώσης.
Στο Σήμερα του χλευασμού και της απαξίωσης.
Στο Σήμερα της ΄΄πολυγνωστικής΄΄ Επιστήμης.
Προσωπικά θα ήμουν ικανοποιημένος εάν κάποιος επιστήμονας μου απεδείκνυε τι ακριβώς είναι το Ηλεκτρικό Ρεύμα Κάποτε έλεγαν ότι είναι ροή ηλεκτρονίων.
Ως ροή όμως δεν χυνόταν έξω από τον ρευματοδότη, τώρα ακούγεται ο όρος μετατόπιση. Αλλά κι αυτός είναι ελλειπής.
Ο Πίνδαρος είχε δίκιο, όταν μονολογούσε.

«..εφήμεροι, τι τώρα, τι ύστερα.
ο άνθρωπος είναι το όνειρο μιάς σκιάς..» (8)

Δίκιο είχε κι ο Αριστοτέλης, όταν αναγνώρισε στον κάθε επιστήμονα μια
Γνώση, η οποία μόλις που φτάνει ένα τμήμα, μια υπόληψη εκ τού καθόλου της ίδιας της Επιστήμης που μετέρχεται.
Θα ήταν ήδη μια ολοκληρωμένη ενότητα, αν η αναφορά στις πηγές Λήθης – Μνημοσύνης, τελείωνε σ’ αυτό το σημείο. Αλλά στο απόσπασμα της χρυσής ταφικής πινακίδας υπάρχει ένας σαφής δικαιολογητικός λόγος, που επιβεβαιώνει την σύγχρονη επιστημονική πενία.
Ο Διευθυντής του Ευγενίδειου Πλανητάριου – διακεκριμένος επιστήμονας, ίσως στην ρύμη του λόγου κατά των αστρολόγων - ωροσκόπων, κάπου παρεξέκλινε και είπε το εξής άστοχο.

‘’Από τα τεκταινόμενα στον Ουρανό
τίποτα δεν επηρρεάζει τα τεκταινόμενα στην Γή.’’

Το κείμενο της πινακίδας που ασφαλώς στο προκείμενο αγνοείται, γνωστοποιεί εντελώς αντίθετες παρατηρήσεις και δεδομένα.
‘’Γής παίς είμί και Ουρανού αστερόεντος…’’
Παρατήρηση, που έπρεπε και πρέπει να λειτουργεί ως κανόνας.
Αλλοίμονο μας αν ενστερνιστούμε μια μικρογραφία Εντελέχειας, αποκομμένης από την Αρμονία του Συνόλου.
Αν αποδεχτούμε μια Γή, που δεν επηρρεάζεται από τίποτα Ουράνιο.

Το Φώς και η υ λ ο π ο ί η σ ή τ ο υ καθημερινά στην γήινη επιφάνεια είναι όλος ο
Σωματοποιημένος κατά τον Αριστοτέλη αισθητός Κόσμος. Χωρίς Φως και μόνον ότι δεν υπάρχουν χρώματα, σαν απόδειξη θα ήταν αρκετή. Χωρίς φως, και κατά συνέπειαν χωρίς εξωτερική επήρρεια, δεν δημιουργούνται
‘’έντονα καιρικά φαινόμενα,’’ που αναζωογονούν τον Πλανήτη και
εξασφαλίζουν την ομαλή και απρόσκοπτη διαιώνιση της Ζωής.
Ένα απ’ αυτά είναι το εξής.

Κάθε στιγμή πάνω στην Γή, εκδηλώνονται 2000 καταιγίδες.
Αυτές είναι που ιονίζουν την ατμόσφαιρα και διατηρούν μια υψηλή πιστότητα αναπνεύσιμου μίγματος αέρος. Τουλάχιστον αέρος. Ζωηφόρου Πνεύματος.
Από την άλλη υπολογίστηκε ότι 200 τόνοι κοσμικής σκόνης πέφτουν κάθε χρόνο πάνω στην Γή. Κατά τον μεγαλύτερο όγκο τους, είναι τα υπολείμματα κονιορτοποίησης των μετεωριτών, διεργασία που βέβαια χρεώνεται στους μεγάλους πλανήτες, οι οποίοι έχουν αναλάβει την προστασία της Γής, από τέτοιες ανεπιθύμητες καταστάσεις.

Την μεγαλύτερη συμβολή έχει ο Δίας, που λειτουργεί περίπου ως παγοθραυστικό.
Με αυτές τις προϋποθέσεις υπολογίστηκε ότι κάθε μέρα ένα μόριο αστρικής σκόνης επικάθηται πάνω σε κάθε τετραγωνικό εκατοστό της Γήινης Επιφάνειας.
Ώστε εκείνο το μεταφερόμενο στην χρυσή πινακίδα, είναι απόλυτα ορθό.

‘’Γής παίς είμί καί Ούρανού άστερόεντος….’’
‘’Aτελή σοφίας καρπόν δρέπειν’’ (9)

Μια άλλη παράμετρος, που δικαιολογεί την περιορισμένη Επιστημονική Γνώση, της κάθε Επιστήμης, εντοπίζεται στο γραπτό κείμενο, ενός από τους πλέον γνωστούς, Έλληνες αστροφυσικούς, με Έδρα Θεωρητικής Φυσικής, Ακαδημία Αθηνών, και καθηγητή Φυσικής Πανεπιστημίου Τέξας, έγραψε..


‘’η αλήθεια είναι όχι αβασάνιστα, ότι Ολόκληρο το Σύμπαν είναι αποτέλεσμα μιας
τ υ χ α ί α ς κ β α ν τ ι κ ή ς δ ι α κ ύ μ α ν σ η ς και όλο το Σύμπαν δημιουργήθηκε από μια τυχαία ‘’διακύμανση,’’ και μάλιστα 13,7
δισεκατομμύρια χρόνια πριν’’

Επικεφαλίδα πρεσβεύει το εξής εκπληκτικό.
Εν τέλει είμαστε μια ανακατανομή του τίποτα.

Προσωπικά δεν έχω δυσκολία να δεχτώ όλο το Πακέτο, των απόψεων του διακεκριμένου Καθηγητού. Απλά, πολύ απλά έχω να αντιπαραθέσω το εξής, που άλλωστε είναι παρατηρήσιμο.


Υπάρχει πολύ Σοφία, πολύ μεγάλη Σοφία, σ’ αυτό το τυχαίο και ανερμάτιστο, αεί διαστελλόμενο Σύμπαν, όπου μάλιστα σύμφωνα μ’ ένα δύσπεπτο φθέγμα,

‘’εμείς δεν είμαστε καν φτιαγμένοι
από το κύριο υλικό που είναι φτιαγμένο
ολόκληρο το Σύμπαν.’’ {!!!}

Η Σοφία υπάρχει, και είναι αυταπόδεικτη. Από τον ατελέστερο χυμειοηλεκτρομαγνητικό Οργανισμό που είναι μεν δημιουργία Κβαντικών δεδομένων, αλλά που διατρέφεται και διαιωνίζεται αείζωος, με φυτικές και ζωικές ίνες, έως το θαυμαστό φαινόμενο της διατροφής, από πρότυπα φυτά και
ζώα, που ενώ διατηρούν όλα τα φυσικά συστατικά, εν τούτοις είναι απλά βρώσιμα άψυχα.
Είναι εύκολο να μιλάς για ‘’ανακατανομή του τίποτα,’’ αλλά για σκέψου μια, ασφαλώς χωρίς νόημα,
απόλυτη ύπαρξη του Τίποτα.

Στάθης Βαλλάς
Stathis.vallas@gmail.com

Σχόλια - Παραπομπές

(1) «ευρήσσεις δ’ Αιδάο δόμων επ’ αριστερά κρήνην
παρ’ αυτήι λευκήν εστηκυίαν κυπάρισσον ταύτης
της κρήνης μηδέ σχεδόν εμπελάσειας. Ευρήσσεις
δ’ ετέραν της Μνημοσύνης από λίμνης ψυχρόν ύδωρ
προρέον, φύλακες δ’ επίπροσθεν έασιν. ειπείν,
‘’Γής παίς ειμί και Ουρανού αστερόεντος, αυτάρ
εμοί γένος ουράνιον τόδε δ’ ίστε και αυτοί. δίψηι
δ’ ειμί αύη και απόλλυμαι. αλλά δότ’ αίψα ψυχρόν
ύδωρ προρέον της Μνημοσύνης από λίμνης’’
Καυτοί σοί δώσουσι πιείν θείας από κρήνης,
και τότ’ έπειτ’ άλλοισι μεθ’ ηρώεσσιν ανάξεις»
(2) Μια χάλκινη ταινία γείωσης είχαν παλαιότερα τα αυτοκίνητα
(3) Πολιτ.Εκλ.Τραγ.187
(4) Πλούταρχος, Περί των εκλελοιπότων χρηστηρίων 413 Α,8
(5) Προτρεπτικός προς Έλληνας, 8,77,1,4
(6) Λουκιαν.Μεν.463
(7) Πλούταρχος, frag, 178,3
(8) Πυθιονικοί, 8,95
(9) Πίνδαρος, frag, 209,1
                                            

  

Οι βροχές της Λειβαδιάς



Υπάρχουν πολλές παραδόσεις, αλλά και βεβαιωμένες πρακτικές ανθρώπων ικανών στο να προκαλούν βροχές.
Στην Λειβαδιά, η χαραυγή ης Ιστορίας του τοπικού ήρωα – θεού Τροφώνιου, συνδέεται, μ’ ένα τέτοιο γεγονός. Επειδή ‘’για δεύτερο έτος δεν έβρεχε ο θεός,’’ οι
Βοιωτοί πήραν από τους Δελφούς, έναν χρησμό που τους προέτρεπε να ζητήσουν την βοήθεια, ‘’ το ίαμα,’’ του Τροφώνιου. Και όλα δείχνουν ότι η επιζητούμενη βροχή πράγματι προκλήθηκε.
Όχι βέβαια με κάποια μαγική επέμβαση, όπως αυτές που μετέρχονται σήμερα φυλές που ζουν ακόμη σε Εθνολογικό Στάδιο, και των οποίων τις πρακτικές μπορεί κανείς να μελετήσει στο βιβλίο ‘’Ο ΧΡΥΣΟΣ ΚΛΩΝΟΣ’’ του σερ Φραίυζερ, αλλά με μια εφαρμογή τέχνης και τεχνικής, η οποία είναι αποτέλεσμα λειτουργίας Φυσικών Αρχών. Αυτή ακριβώς η τεχνική δημιουργίας βροχής στην Λειβαδιά, που φέρεται ότι προκλήθηκε σε ακαθόριστα προϊστορικά χρόνια, είναι δυνατόν να παρατηρηθεί πολύ εύκολα, αφού είναι ζωντανή και σε κατάσταση ενέργειας έως σήμερα.!!!

Η σύγχρονη Μετεωρολογία διδάσκει ότι ο σχηματισμός νεφών, και εν συνεχεία η πρόκληση και παραγωγή βροχής στηρίζεται στην εξής διαδικασία.
Μία ασταθής αέρια μάζα, έχει το ιδίωμα να είναι θερμή και υγρή, στο τμήμα εκείνο που εφάπτεται με την επιφάνεια της Γης, και τελείως αντίθετα, δηλαδή ψυχρή και ξηρή στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας. Η ασταθής αέρια μάζα που ‘’έρπει’’ πάνω στη Γη, αν συναντήσει έναν κατάλληλο Ανυψωτικό Μηχανισμό, αποκτά την ιδιότητα μιας συνεχούς ανοδικής κίνησης.

Ένας τέτοιος Ανυψωτικός Μηχανισμός, είναι κατά κανόνα η ύπαρξη μικρών ή μεγάλων λόφων, και οροσειρών. Ο συνηθέστερος όμως Ανυψωτικός Μηχανισμός, προκαλείται και λειτουργεί όταν υπάρχει διαφορετικός ρυθμός θέρμανσης.
Το φαινόμενο εξακριβώνεται, όταν ένα τμήμα του εδάφους,
όταν ένα γήινο τμήμα θερμαίνεται γρηγορότερα, από γειτονικές εκτάσεις.

Αυτό σημαίνει αυτόματα, ότι ο ατμοσφαιρικός αέρας που βρίσκεται πάνω από το τμήμα εκείνο να γίνεται
θερμότερος, και λιγώτερο πυκνός σε σχέση με το άμεσο περιβάλλον, με συνέπεια να υπόκειται σύμφωνα με τους νόμους της Φυσικής, σε ‘’ανοδική κίνηση και πορεία.’’

ΚΑΤΙ ΑΓΝΩΣΤΟ ΣΤΗΝ ΣΥΓΧΡΟΝΗ
ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑ


Ένας τέτοιος, ένας έτσι περιγραφόμενος από την Μετεωρολογία Ανυψωτικός Μηχανισμός, σε λειτουργία, με επέμβαση εξειδικευμένης ανθρώπινης Τέχνης, ήταν ήδη σε χρήση και λειτουργία στην αρχαία Λειβαδιά. Διασώζεται μάλιστα, έως σήμερα, και είναι όπως προειπώθηκε, ακόμη λειτουργικός. Ας τον γνωρίσουμε.


Υπάρχει λοιπόν κάποιος λόφος, γήλοφος, που υψώνεται στα δυτικά της Πόλης, (1)
ο οποίος είναι συγκροτημένος από ένα ειδικό για την περίπτωση, ίσως το
καταλληλότερο, πέτρωμα, ώστε με απόλυτη πληρότητα, και προϋπόθεση, να αποτελεί ιδεώδη Αιτία στην πρόκληση και παραγωγή νεφών και εν συνεχεία βροχής.
Το γεγονός συμβαίνει εξ αιτίας του ειδικού πετρώματος, που υπάρχει αποκλειστικά στην κορυφή του, και πουθενά αλλού στην τριγύρω περιοχή.
Αναμφίβολα θερμαίνεται γρηγορότερα από το γειτονικό του περιβάλλον.

Το Ποιητικό Αίτιο αυτής της διεργασίας διακρίνεται απλούστατα, στην επιπεδοποιημένη από την αρχαιότητα κορυφή του, η οποία αποτελείται από πυριτόλιθο. Ο πυριτόλιθος όπως επισημαίνει και η ιδιότητά του πυρακτώνεται ταχύτερα από τις γειτονικές εκτάσεις που τον περιβάλλουν.
Μάλιστα μια συστάδα μεγαλιθικών ορυκτών βράχων στα ανατολικά που έχει ανάπτυξη σε σχήμα πεταλοειδούς μορφής, όχι τυχαία, αλλά ασφαλώς από ευδιάκριτη ανθρώπινη παρέμβαση, προδίδει αποδεικτικά τον εξεζητημένο Τεχνητό Μηχανισμό Παραγωγής Βροχής.
Η σύνθεση των βράχων αβίαστα παρατηρείται ότι είναι από ηφαιστειογενές πυριτολιθικό μάγμα, με ενσωματωμένες μέσα μεγάλες αποστρογγυλεμένες πέτρες - κροκάλες, άλλοτε παρυδάτιες.!!!

Αυτό ακριβώς το πέτρινο έξαρμα δίνει και το έναυσμα στην αένναη Έγερση Νεφών.
Φαινόμενο αληθινά περίεργο και αξιοπρόσεκτο. Φαινόμενο σπουδαίο, γιατί εκεί στην κορυφή του εν λόγω γήλοφου κυριολεκτικά γεννιούνται οι περιβόητες Βροχές της Λειβαδιάς.

Ως πρώην παρυδάτιες, οι πέτρες ’’συμπαθητικά – μαγικά,’’ γίνονται πρόξενοι βροχής.
Κι αυτό είναι ένα σημαντικό στοιχείο που παρατηρείται σε πολλά μέρη της Γης, όπως διδάσκει η Εθνολογία, μέσα από την Πραγματεία των Θρησκευτικών Εφαρμογών.
‘’ Οι πέτρες που φέρνουν την βροχή,’’ πάντα έχουν έναν υδάτινο συμβολισμό. Μοιάζουν με Ψάρι,- με Βάτραχο, με ποτάμιο ζώο, ή πουλί της θάλασσας.
Αυτός όμως ο συνδυασμός, Ηφαιστειογενούς πετρώματος, σε μάγμα με αποστρογγυλεμένες πέτρες, που κάποτε βρίσκονταν σε κοίτη ποταμού, ή
σε θαλάσσια ακτή, και που τώρα αποτελούν Μηχανισμό Ανόρθωσης Νεφών, πάνω στην κορυφή του λόφου,
όπου το μαντείο του Τροφωνίου, στα δυτικά της Λειβαδιάς, είναι κάτι περισσότερο από εκπληκτικός.
Κάποια μέρα η κορυφή του λόφου ‘’Προφήτης Ηλίας’’
Θ’ αποτελέσει πεδίο έρευνας, πολλών Επιστημών….

Ολόκληρη βέβαια η πυριτολιθική Επιφάνεια του λόφου ‘’Προφήτης Ηλίας,’’ συμμετέχει και συμβάλλει στην ανόρθωση νεφών, αλλά το Μεγαλιθικό Σύμπλεγμα, ως αληθινή ‘’Αιχμή του Δόρατος,’’ συναποτελεί την κατ’ εξοχήν σύνθεση δημιουργίας του επιστημονικώς σήμερα λεγόμενου, Ανυψωτικού Μηχανισμού.

Μπορεί κάλλιστα να χαρακτηριστεί ένα αείζωο λειτουργικό
Θαύμα Το σημείο μάλιστα όπου ορθώνεται το σύμπλεγμα των βράχων, μοιάζει σαν ένα αληθινό Γήινο Ακρόπρωρο, πάνω από την δυτική όχθη της πάλαι ποτέ μεγαλύτερης Ελληνικής λίμνης, της Κωπαΐδας.

Μια λίμνη, και μάλιστα τόσο μεγάλη, στην καρδιά ενός οροπέδιου, αναμφίβολα είναι χώρος
που παράγει τις λεγόμενες ‘’ασταθείς μάζες,’’ πλούσιες σε περιεκτικότητα νερού.
Η Κωπαΐδα, κάποτε άμεσα, και τώρα έμμεσα, παράγει την Πρώτη Ύλη, με την οποία λειτουργεί ο Ανυψωτικός Μηχανισμός. Από το δυτικό τμήμα, διοχετευόταν στην λίμνη ο μεγαλύτερος όγκος νερού, καθώς τρία μεγάλα ποτάμια, Κηφισός, Προβασίη, Έρκυνα, και πολυπληθή μικρότερα εποχιακά και μη, αποτελούσαν κάποτε, αλλά και τώρα, την φυσική υδάτινη εκτόνωση, του βορειοδυτικού Ελικώνα, και του ανατολικού Παρνασσού.

Οι παροιμιώδεις λοιπόν βροχές της Λειβαδιάς, είναι αποτέλεσμα και αναγνωρίσιμης αιτίας, και συγχρόνως αένναης λειτουργικής μεθόδου, ενός..

‘’δ ι α ι ω ν ι ζ ό μ ε ν ο υ έ ω ς σ ή μ ε ρ α
τ ε χ ν η τ ο ύ Α ν υ ψ ω τ ι κ ο ύ Μ η χ α ν ι σ μ ο ύ’’.

Το μεγαλιθικό σύμπλεγμα, καθώς θερμαίνεται πρώτο και ταχύτερα, εξ αιτίας της πυριτολιθικής σύνθεσης, δημιουργεί τ ε χ ν η τ ά, σχηματισμούς νεφών. Δημιουργεί τεχνητά μια συννεφιά, μιαν α τ μ ο σ φ α ι ρ ι κ ή α ι γ ί δ α.
Αυτή η αιγίδα τις περισσότερες φορές, εξελίσσεται σ’ έναν υδάτινο καταιωνισμό,
σε κ α τ α ι γ ί δ α. Ο όγκος και η σφοδρότητα εξαρτώνται από την εποχιακή
σύνθεση, η οποία είναι καθοριστικός παράγοντας της πυκνότητας και κατά συνέπειαν του είδους των νεφών. Στην περιοχή της Λειβαδιάς, σε εξαιρετικές περιπτώσεις μετρήθηκαν σωρειτομελανίτες με παγοκρυσταλλική κορυφή, που έριξαν βροχή, πάνω από μισό εκατομμύριο τόνους νερού, σε μόλις 10-15 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Βέβαια κάτω από μια τέτοια θεώρηση, προκύπτει αυτόματα, ένα εύλογο ερώτημα.
Αφού ‘’η παραγωγή βροχής,’’ στηρίζεται σε τόσο απλές προϋποθέσεις τότε γιατί δεν φορτίζουμε κάποιες άνυδρες περιοχές με ποσότητες πυριτόλιθου, ώστε να δημιουργηθούν συνθήκες βροχόπτωσης ;
Η απάντηση βρίσκεται στην καθοριστική μορφολογία του ευρύτερου χώρου.
Για να λειτουργήσει ένας Ανυψωτικός Μηχανισμός, χρειάζεται και η υποστήριξη και συνδρομή, μιας ολόκληρης Συνόδου, Ομόδρομων Στοιχείων.
Το προτεινόμενο θα εννοηθεί καλύτερα από τον Συγκρητισμό, αφού τονιστεί ότι στην περιοχή,
ήδη υπάρχει νερό τεσσάρων ποταμών.

Ο πολλά σημαίνων και επάγων πυριτόλιθος της Λειβαδιάς, βρίσκεται στην κορυφή του Ιερού Όρους. Ενός όρους που έχει αποκληθεί Ιερό, κυριώτατα γιατί εκεί δημιουργείται η συγκέντρωση των Τεσσάρων Κοσμογονικών Στοιχείων, από τα οποία είναι πλασμένος ο Κόσμος όλος.
Την Γή, το Νερό, τον Αέρα, και τη Φωτιά.

Γιατί περιβρέχεται όπως σε όλες τις παρεμφερείς
περιπτώσεις από τ έ σ σ ε ρ α π ο τ ά μ ι α.
Στα Ανατολικά ρέει η Έρκυνα, στα Μεσημβρινά ένας απαραίτητος εποχιακός ποταμός, ο Ξηριάς. Από τα Δυτικά κατεβαίνει το λεγόμενο Κεφαλάρι της
Σούρπης, ενώ Βορεινά ένας επίσης επώνυμος ποταμός αναφερόμενος από τον Θεόφραστο (2) ως Προβασίη, συμπληρώνει την κυκλοτική ομάδα, που περιβάλλει το Ιερό Όρος. Γιατί εκεί υπάρχει ζωντανό ακόμη ένα προϊστορικό Ιερό Δέντρο, και μια εξαιρετική Πηγή. Γιατί εκεί υπάρχουν όλες οι αποδεκτές από την Θρησκειολογία, προϋποθέσεις, της Δημιουργίας Ζωής.
Γιατί εκεί διασώζεται ακατέργαστος πυριτολιθικός Ομφαλός, και Βωμός, όπως σε όλα τα Θρησκευτικά Κέντρα. Αποδεικτικός της ιδιαιτερότητας του Χώρου, ως Τόπου Ζωής και Θανάτου.
Γιατί εκεί βρίσκεται ο Τάφος του Τροφώνιου.
Mortίs et vitae locus.
Γιατί εκεί το ηφαιστειογενές μάγμα, έχει πρόσφυση στο Κέντρο της Γης.
Η ίδια η περιοχή ονομάζεται Γκαλντήρα, πιθανότατα μια παραφθορά του Καλντέρα.
Τέτοια βάραθρα γεμάτα από θεϊκή παρουσία και φωνή μνημονεύει ο Κλήμης. (3)
Ένας τέτοιος σπάνιος Χώρος, εξ αιτίας των ιδιομορφιών από τις οποίες κοσμείται,
αυτοδίκαια αποκαλείται Τέμενος, και Έδρα Θεοφανειών.
Συνήθως ένα τοτεμικό ζώο καταγωγής, ταυτίζεται με τον μυθικό πρόγονο της Φυλετικής Ομάδας. Όπως στην περίπτωση του Φιδάνθρωπου Ερεχθέα, στην Αττική, έτσι και στην Λειβαδιά, ο Τροφώνιος ταυτιζόταν με Ιερό Φίδι.

‘’ό δέ μάντις όφις ήν’’ (4)

Επανατονίζεται ότι ο εξαιρετικός χώρος αποτελεί τόπο όπου εκδηλώνεται Ζωή και Θάνατος.

Ορίστε γιατί εκεί λειτουργεί με Φυσικούς Κανόνες το περίφημο Ιερό του Τροφώνιου.

Ορίστε γιατί εκεί οι μύστες, βλέπουν σύμφωνα με τον Πίνδαρο,(5) την Διόσδοτη
αρχή και την τελευτή του βίου. Την Αρχή, που έδωσε ο Υπέρτατος θεός και το Τέλος του Βίου…..

Ορίστε γιατί το Ιερό, δεν περιελάμβανε μόνον Μαντείο, και Ασκληπιείο, αλλά αποτελούσε ένα αληθινό Κέντρο Φοίτησης, όπως πολύ χαρακτηριστικά αναφέρει ο Φιλόστρατος. (6)

Ορίστε γιατί σφάλλουν όσοι ακόμη αναζητούν ‘’το μαντείο του Τροφώνιου,’’ στον λόφο του Κάστρου.
Στο Κάστρο δεν υπάρχουν τέτοια αποδεικτικά στοιχεία όπως αυτά που προαναφέρθηκαν.

Οι περιβόητες λοιπόν βροχές της Λειβαδιάς, είναι αποτέλεσμα ενός αέναου Τεχνητού Μηχανισμού, που ήδη είχε εφεύρει ο μυθικός Σωσίπολις Τροφώνιος.
Εφεύρεση και Υλοποίηση ,από την οποία η Λειβαδιά ευεργετείται έως σήμερα.................


                                                  
                                                    

Αναθηματικό ανάγλυφο στον Τροφώνιο, προερχόμενο από την κοίτη της Έρκυνας. Γ΄ τέταρτο του 4ου - 3ος αι. π.Χ. (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο).

Σχόλια - Παραπομπές

(1) Ο λόφος του Προφήτη Ηλία
(2) Θεόφρ.Φ.Ι. ΙV,II
(3) Προτρεπτικός Ε.1,2,11
(4) Σχ.Αριστφν.Νεφ.506
(5) fr.sel. 102,7 (114)
(6) ΧΙΧ,ΧΧ



 Στάθης Βαλλάς
Stathis.vallas@gmail.com
αναρτήθηκε στη ΔΗΜΟΘΟΙΝΙΑ από ΧΑΒΟΥΤΣΑ ΒΛΑΣΗ http://www.fourakis-kea.com/forum/viewtopic.php?f=12&t=5275&start=10

(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ) 

ΠΕΡΙ ΤΡΟΦΩΝΙΟΥ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η σειρά των εργασιών που παρατίθεται με την ονομασία "Για να γνωρίσουμε το Τροφώνιο'', είναι του ερευνητή και συγγραφέα Βαλλά Στάθη, οπού από την δεκαετία το 60(!) άκοπα και άδολα, ασχολείται με το Μαντείο του Τροφωνίου που βρίσκεται στην προσφιλή του πατρίδα Λειβαδιά.

Η σειρά περιέχει συμπεράσματα της πολύχρονης αυτής έρευνας του συγγραφέα, που πέραν από την εκτεταμένη χρήση φιλολογικών πηγών της Ελληνικής Γραμματείας, βασίζεται και στις αρχαιολογικές ανασκαφές που πραγματοποίησε ο ίδιος στο Ιερό του Τροφωνίου κατά τα έτη 1968, 1976, και 1984, σε συνεργασία με την Θ' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων Θηβών.

Από την δική μου μεριά, με απόλυτο σεβασμό προς το Ιερό του Τροφωνίου, αλλά και τον Συγγραφέα, θα προσπαθήσω να καλύψω όσο το δυνατόν καλύτερα και διαυγέστερα το θέμα του Τροφωνίου όπου χρόνια ταλανίζει τους αρχαιολόγους και μη.


«..Μαντική τοιόνδε τοίσι φανεροίσι μέν τά αφανέα γινώσκειν,
και τοίσιν αφενέσι τα φανερά, και τοίσιν εούσι τα μέλοντα,
και τοίσιν αποθανούσι τα ζώντα, και των ασυνέτων ξυνίασιν,
ο μέν ειδώς αεί ορθώς, ο δε μή ειδώς άλλοτε άλλως..»

[ Τέτοια είναι η μαντική, που από τα φενερά γνωρίζει τα αφανή,
από τα παρόντα τα μέλλοντα, από τους νεκρούς τους ζωντανούς,
από τα μη λογικά κατανοεί, ο γνώστης πάντοτε ορθά, ο μη γνώστης
άλλοτε έτσι άλλοτε αλλιώς ]

 Ηράκλειτος

Χαβουτσάς Βλάσης
4/Μαρτίου/2012 "ΔΗΜΟΘΟΙΝΙΑ" http://www.fourakis-kea.com/forum/viewtopic.php?f=12&t=5275&start=20



Στο σημείο αυτό, κρίνεται απαραίτητη η παράθεση του κείμενου του Παυσανία από τα Βοιωτικά,
όπου υπάρχει εκτενής αναφορά στην Λειβαδιά και το Τροφώνιο Μαντείο.



ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ ΒΟΙΩΤΙΚΑ


«…τὰ μὲν δὴ πρὸς τῶν ὀρῶν Φωκεῖς ὑπεροικοῦσιν Ὀρχομενίων, ἐν δὲ τῷ πεδίῳ Λεβάδειά ἐστιν αὐτοῖς ὅμορος. αὕτη τὸ μὲν ἐξ ἀρχῆς ᾠκεῖτο ἐπὶ μετεώρου καὶ ὠνομάζετο Μίδεια ἀπὸ τῆς Ἀσπληδόνος μητρός: Λεβάδου δὲ ἐξ Ἀθηνῶν ἐς αὐτὴν ἀφικομένου κατέβησάν τε ἐς τὸ χθαμαλὸν οἱ ἄνθρωποι καὶ ἐκλήθη Λεβάδεια ἡ πόλις ἀπ' αὐτοῦ. πατέρα δὲ τοῦ Λεβάδου, καὶ καθ' ἥντινα αἰτίαν ἦλθεν, οὐκ ἴσασιν ἄλλο ἢ γυναῖκα εἶναι Λεβάδου Λαονίκην. [2] κεκόσμηται μὲν δὴ τὰ ἄλλα σφίσιν ἡ πόλις ὁμοίως τοῖς Ἑλλήνων μάλιστα εὐδαίμοσι, διείργει δὲ ἀπ' αὐτῆς τὸ ἄλσος τοῦ Τροφωνίου ποταμός Ἕρκυνα. φασὶ δ' ἐνταῦθα Ἕρκυναν ὁμοῦ Κόρῃ τῇ Δήμητρος παίζουσαν καὶ ἔχουσαν χῆνα ἀφεῖναι τοῦτον ἄκουσαν: ἐς δὲ ἄντρον κοῖλον ἐσπτάντος καὶ ὑπὸ λίθον ἀποκρύψαντος αὑτὸν ἐσελθοῦσα ἡ Κόρη λαμβάνει τὸν ὄρνιθα ὑπὸ τῷ λίθῳ κατακείμενον: ῥυῆναί τε δὴ τὸ ὕδωρ ὅθεν ἀνείλετο ἡ Κόρη τὸν λίθον καὶ ὀνομασθῆναι τὸν ποταμὸν ἐπὶ τούτῳ λέγουσιν Ἕρκυναν. [3] καὶ ἔστι μὲν πρὸς τῇ ὄχθῃ τοῦ ποταμοῦ ναὸς Ἑρκύνης, ἐν δὲ αὐτῷ παρθένος χῆνα ἔχουσα ἐν ταῖς χερσίν: εἰσὶ δὲ ἐν τῷ σπηλαίῳ τοῦ ποταμοῦ τε αἱ πηγαὶ καὶ ἀγάλματα ὀρθά, περιειλιγμένοι δέ εἰσιν αὐτῶν τοῖς σκήπτροις δράκοντες. ταῦτα εἰκάσαι μὲν ἄν τις Ἀσκληπιοῦ τε εἶναι καὶ Ὑγείας, εἶεν δ' ἂν Τροφώνιος καὶ Ἕρκυνα, ἐπεὶ μηδὲ τοὺς δράκοντας Ἀσκληπιοῦ μᾶλλον ἢ καὶ Τροφωνίου νομίζουσιν ἱεροὺς εἶναι. ἐπὶ δὲ τῷ ποταμῷ μνῆμά ἐστιν Ἀρκεσιλάου: Λήϊτον δὲ ἀνακομίσαι <φασὶ> τοῦ Ἀρκεσιλάου τὰ ὀστᾶ ἐκ Τροίας. [4] τὰ δὲ ἐπιφανέστατα ἐν τῷ ἄλσει Τροφωνίου ναὸς καὶ ἄγαλμά ἐστιν, Ἀσκληπιῷ καὶ τοῦτο εἰκασμένον: Πραξιτέλης δὲ ἐποίησε τὸ ἄγαλμα. ἔστι δὲ καὶ Δήμητρος ἱερὸν ἐπίκλησιν Εὐρώπης καὶ Ζεὺς Ὑέτιος ἐν ὑπαίθρῳ. ἀναβᾶσι δὲ ἐπὶ τὸ μαντεῖον καὶ αὐτόθεν ἰοῦσιν ἐς τὸ πρόσω τοῦ ὄρους, Κόρης ἐστὶ καλουμένη θήρα καὶ Διὸς Βασιλέως ναός. τοῦτον μὲν δὴ διὰ τὸ μέγεθος ἢ καὶ τῶν πολέμων τὸ ἀλλεπάλληλον ἀφείκασιν ἡμίεργον: ἐν δὲ ἑτέρῳ ναῷ Κρόνου καὶ Ἥρας καὶ Διός ἐστιν ἀγάλματα. ἔστι δὲ καὶ Ἀπόλλωνος ἱερόν.
[5] κατὰ δὲ τὸ μαντεῖον τοιάδε γίνεται. ἐπειδὰν ἀνδρὶ ἐς τοῦ Τροφωνίου κατιέναι δόξῃ, πρῶτα μὲν τεταγμένων ἡμερῶν δίαιταν ἐν οἰκήματι ἔχει, τὸ δὲ οἴκημα Δαίμονός τε ἀγαθοῦ καὶ Τύχης ἱερόν ἐστιν ἀγαθῆς: διαιτώμενος δὲ ἐνταῦθα τά τε ἄλλα καθαρεύει καὶ λουτρῶν εἴργεται θερμῶν, τὸ δὲ λουτρὸν ὁ ποταμός ἐστιν ἡ Ἕρκυνα: καί οἱ καὶ κρέα ἄφθονά ἐστιν ἀπὸ τῶν θυσιῶν, θύει γὰρ δὴ ὁ κατιὼν αὐτῷ τε τῷ Τροφωνίῳ καὶ τοῦ Τροφωνίου τοῖς παισί, πρὸς δὲ Ἀπόλλωνί τε καὶ Κρόνῳ καὶ Διὶ ἐπίκλησιν Βασιλεῖ καὶ Ἥρᾳ τε Ἡνιόχῃ καὶ Δήμητρι ἣν ἐπονομάζοντες Εὐρώπην τοῦ Τροφωνίου φασὶν εἶναι τροφόν. [6] καθ' ἑκάστην δὲ τῶν θυσιῶν ἀνὴρ μάντις παρὼν ἐς τοῦ ἱερείου τὰ σπλάγχνα ἐνορᾷ, ἐνιδὼν δὲ προθεσπίζει τῷ κατιόντι εἰ δὴ αὐτὸν εὐμενὴς ὁ Τροφώνιος καὶ ἵλεως δέξεται. τῶν μὲν δὴ ἄλλων ἱερείων τὰ σπλάγχνα οὐχ ὁμοίως δηλοῖ τοῦ Τροφωνίου τὴν γνώμην: ἐν δὲ νυκτὶ ᾗ κάτεισιν ἕκαστος, ἐν ταύτῃ κριὸν θύουσιν ἐς βόθρον, ἐπικαλούμενοι τὸν Ἀγαμήδην. θυμάτων δὲ τῶν πρότερον πεφηνότων αἰσίων λόγος ἐστὶν οὐδείς, εἰ μὴ καὶ τοῦδε τοῦ κριοῦ τὰ σπλάγχνα τὸ αὐτὸ θέλοι λέγειν: ὁμολογούντων δὲ καὶ τούτων, τότε ἕκαστος ἤδη κάτεισιν εὔελπις, κάτεισι δὲ οὕτω. [7] πρῶτα μὲν ἐν τῇ νυκτὶ αὐτὸν ἄγουσιν ἐπὶ τὸν ποταμὸν τὴν Ἕρκυναν, ἀγαγόντες δὲ ἐλαίῳ χρίουσι καὶ λούουσι δύο παῖδες τῶν ἀστῶν ἔτη τρία που καὶ δέκα γεγονότες, οὓς Ἑρμᾶς ἐπονομάζουσιν: οὗτοι τὸν καταβαίνοντά εἰσιν οἱ λούοντες καὶ ὁπόσα χρὴ διακονούμενοι ἅτε παῖδες. τὸ ἐντεῦθεν ὑπὸ τῶν ἱερέων οὐκ αὐτίκα ἐπὶ τὸ μαντεῖον, ἐπὶ δὲ ὕδατος πηγὰς ἄγεται: αἱ δὲ ἐγγύτατά εἰσιν ἀλλήλων. [8] ἐνταῦθα δὴ χρὴ πιεῖν αὐτὸν Λήθης τε ὕδωρ καλούμενον, ἵνα λήθη γένηταί οἱ πάντων ἃ τέως ἐφρόντιζε, καὶ ἐπὶ τῷδε ἄλλο αὖθις ὕδωρ πίνειν Μνημοσύνης: ἀπὸ τούτου τε μνημονεύει τὰ ὀφθέντα οἱ καταβάντι. θεασάμενος δὲ ἄγαλμα ὃ ποιῆσαι Δαίδαλόν φασιν--ὑπὸ δὲ τῶν ἱερέων οὐκ ἐπιδείκνυται πλὴν ὅσοι παρὰ τὸν Τροφώνιον μέλλουσιν ἔρχεσθαι-- τοῦτο τὸ ἄγαλμα ἰδὼν καὶ θεραπεύσας τε καὶ εὐξάμενος ἔρχεται πρὸς τὸ μαντεῖον, χιτῶνα ἐνδεδυκὼς λινοῦν καὶ ταινίαις τὸν χιτῶνα ἐπιζωσθεὶς καὶ ὑποδησάμενος ἐπιχωρίας κρηπῖδας. [9] ἔστι δὲ τὸ μαντεῖον ὑπὲρ τὸ ἄλσος ἐπὶ τοῦ ὄρους. κρηπὶς μὲν ἐν κύκλῳ περιβέβληται λίθου λευκοῦ, περίοδος δὲ τῆς κρηπῖδος κατὰ ἅλων τὴν ἐλαχίστην ἐστίν, ὕψος δὲ ἀποδέουσα δύο εἶναι πήχεις: ἐφεστήκασι δὲ ἐπὶ τῇ κρηπῖδι ὀβελοὶ καὶ αὐτοὶ χαλκοῖ καὶ αἱ συνέχουσαι σφᾶς ζῶναι, διὰ δὲ αὐτῶν θύραι πεποίηνται. τοῦ περιβόλου δὲ ἐντὸς χάσμα γῆς ἐστιν οὐκ αὐτόματον ἀλλὰ σὺν τέχνῃ καὶ ἁρμονίᾳ πρὸς τὸ ἀκριβέστατον ᾠκοδομημένον. [10] τοῦ δὲ οἰκοδομήματος τούτου τὸ σχῆμα εἴκασται κριβάνῳ: τὸ δὲ εὖρος ἡ διάμετρος αὐτοῦ τέσσαρας παρέχοιτο ἂν ὡς εἰκάσαι πήχεις: βάθος δὲ τοῦ οἰκοδομήματος, οὐκ ἂν οὐδὲ τοῦτο εἰκάζοι τις ἐς πλέον ὀκτὼ καθήκειν πηχῶν. κατάβασις δὲ οὐκ ἔστι πεποιημένη σφίσιν ἐς τὸ ἔδαφος: ἐπειδὰν δὲ ἀνὴρ ἔρχηται παρὰ τὸν Τροφώνιον, κλίμακα αὐτῷ κομίζουσι στενὴν καὶ ἐλαφράν. καταβάντι δέ ἐστιν ὀπὴ μεταξὺ τοῦ τε ἐδάφους καὶ τοῦ οἰκοδομήματος: σπιθαμῶν τὸ εὖρος δύο, τὸ δὲ ὕψος ἐφαίνετο εἶναι σπιθαμῆς. [11] ὁ οὖν κατιὼν κατακλίνας ἑαυτὸν ἐς τὸ ἔδαφος ἔχων μάζας μεμαγμένας μέλιτι προεμβάλλει τε ἐς τὴν ὀπὴν τοὺς πόδας καὶ αὐτὸς ἐπιχωρεῖ, τὰ γόνατά οἱ τῆς ὀπῆς ἐντὸς γενέσθαι προθυμούμενος: τὸ δὲ λοιπὸν σῶμα αὐτίκα ἐφειλκύσθη τε καὶ τοῖς γόνασιν ἐπέδραμεν, ὥσπερ ποταμῶν ὁ μέγιστος καὶ ὠκύτατος συνδεθέντα ὑπὸ δίνης ἀποκρύψειεν <ἂν> ἄνθρωπον. τὸ δὲ ἐντεῦθεν τοῖς ἐντὸς τοῦ ἀδύτου γενομένοις οὐχ εἷς οὐδὲ ὁ αὐτὸς τρόπος ἐστὶν ὅτῳ διδάσκονται τὰ μέλλοντα, ἀλλά πού τις καὶ εἶδε καὶ ἄλλος ἤκουσεν. ἀναστρέψαι δὲ ὀπίσω τοῖς καταβᾶσι διὰ στομίου τε ἔστι τοῦ αὐτοῦ καὶ προεκθεόντων σφίσι τῶν ποδῶν. [12] ἀποθανεῖν δὲ οὐδένα τῶν καταβάντων λέγουσιν ὅτι μὴ μόνον τῶν Δημητρίου τινὰ δορυφόρων: τοῦτον δὲ οὔτε ποιῆσαι περὶ τὸ ἱερόν φασιν οὐδὲν τῶν νενομισμένων οὔτε χρησόμενον τῷ θεῷ καταβῆναι, χρυσὸν δὲ καὶ ἄργυρον ἐκκομιεῖν ἐλπίσαντα ἐκ τοῦ ἀδύτου. λέγεται δὲ καὶ τούτου τὸν νεκρὸν ἑτέρωθι ἀναφανῆναι καὶ οὐ κατὰ στόμα ἐκβληθῆναι τὸ ἱερόν. ἐς μὲν δὴ τὸν ἄνθρωπον λεγομένων καὶ ἄλλων εἴρηταί μοι τὰ ἀξιολογώτατα: [13] τὸν δὲ ἀναβάντα παρὰ τοῦ Τροφωνίου παραλαβόντες αὖθις οἱ ἱερεῖς καθίζουσιν ἐπὶ θρόνον Μνημοσύνης μὲν καλούμενον, κεῖται δὲ οὐ πόῤῥω τοῦ ἀδύτου, καθεσθέντα δὲ ἐνταῦθα ἀνερωτῶσιν ὁπόσα εἶδέ τε καὶ ἐπύθετο: μαθόντες δὲ ἐπιτρέπουσιν αὐτὸν ἤδη τοῖς προσήκουσιν. οἱ δὲ ἐς τὸ οἴκημα, ἔνθα καὶ πρότερον διῃτᾶτο παρά τε Τύχῃ καὶ Δαίμονι ἀγαθοῖς, ἐς τοῦτο ἀράμενοι κομίζουσι κάτοχόν τε ἔτι τῷ δείματι καὶ ἀγνῶτα ὁμοίως αὑτοῦ τε καὶ τῶν πέλας. ὕστερον μέντοι τά τε ἄλλα οὐδέν τι φρονήσει μεῖον ἢ πρότερον καὶ γέλως ἐπάνεισίν οἱ. [14] γράφω δὲ οὐκ ἀκοὴν ἀλλὰ ἑτέρους τε ἰδὼν καὶ αὐτὸς τῷ Τροφωνίῳ χρησάμενος. τοὺς δὲ ἐς τοῦ Τροφωνίου κατελθόντας, ἀνάγκη σφᾶς, ὁπόσα ἤκουσεν ἕκαστος ἢ εἶδεν, ἀναθεῖναι γεγραμμένα ἐν πίνακι. λείπεται δ' ἔτι καὶ τοῦ Ἀριστομένους ἐνταῦθα ἡ ἀσπίς: τὰ δὲ ἐς αὐτὴν ὁποῖα ἐγένετο, ἐδήλωσα ἐν τοῖς προτέροις τοῦ λόγου.
XL. τὸ δὲ μαντεῖον οἱ Βοιωτοὶ τοῦτο οὐ πεπυσμένοι πρότερον ἐπ' αἰτίᾳ τοιᾷδε ἔγνωσαν. θεωροὺς ἀφ' ἑκάστης πόλεως ἄνδρας ἀποστέλλουσιν ἐς Δελφούς: οὐ γὰρ δή σφισιν ἔτος δεύτερον ὗεν ὁ θεός. τούτοις αἰτοῦσιν ἐπανόρθωμα τοῦ αὐχμοῦ προσέταξεν ἡ Πυθία παρὰ Τροφώνιον ἐς Λεβάδειαν ἐλθοῦσιν εὕρασθαι παρὰ ἐκείνου τὸ ἴαμα. [2] ὡς δὲ ἐς τὴν Λεβάδειαν ἐλθόντες οὐκ ἐδύναντο εὑρεῖν τὸ μαντεῖον, ἐνταῦθα τῶν ἐξ Ἀκραιφνίου πόλεως Σάων--οὗτος δὲ ἦν καὶ ἡλικίᾳ τῶν θεωρῶν πρεσβύτατος--εἶδεν ἑσμὸν μελισσῶν, <καὶ παρέστη οἱ,> ὅποι ποτ' ἂν ἀποτράπωνται, καὶ αὐτὸς ἕπεσθαι. αὐτίκα δὴ τὰς μελίσσας ἐς τοῦτο ἐσπετομένας ὁρᾷ τῆς γῆς, καὶ συνεσῆλθέ σφισιν ἐς τὸ μαντεῖον. τοῦτον τὸν Σάωνα καὶ τὴν ἱερουργίαν τὴν καθεστηκυῖαν, καὶ ὁπόσα περὶ τὸ χρηστήριον δρῶσιν ἄλλα, διδαχθῆναι παρὰ τοῦ Τροφωνίου φασίν.
[3] Δαιδάλου δὲ τῶν ἔργων δύο μὲν ταῦτά ἐστιν ἐν Βοιωτοῖς, Ἡρακλῆς τε ἐν Θήβαις καὶ παρὰ Λεβαδεῦσιν ὁ Τροφώνιος, τοσαῦτα δὲ ἕτερα ξόανα ἐν Κρήτῃ, Βριτόμαρτις ἐν Ὀλοῦντι καὶ Ἀθηνᾶ παρὰ Κνωσσίοις: παρὰ τούτοις δὲ καὶ ὁ τῆς Ἀριάδνης χορός, οὗ καὶ Ὅμηρος ἐν Ἰλιάδι μνήμην ἐποιήσατο, ἐπειργασμένος ἐστὶν ἐπὶ λευκοῦ λίθου. καὶ Δηλίοις Ἀφροδίτης ἐστὶν οὐ μέγα ξόανον, λελυμασμένον τὴν δεξιὰν χεῖρα ὑπὸ τοῦ χρόνου: κάτεισι δὲ ἀντὶ ποδῶν ἐς τετράγωνον σχῆμα. [4] πείθομαι τοῦτο Ἀριάδνην λαβεῖν παρὰ Δαιδάλου, καὶ ἡνίκα ἠκολούθησε τῷ Θησεῖ, τὸ ἄγαλμα ἐπεκομίζετο οἴκοθεν: ἀφαιρεθέντα δὲ αὐτῆς τὸν Θησέα οὕτω φασὶν οἱ Δήλιοι τὸ ξόανον τῆς θεοῦ ἀναθεῖναι τῷ Ἀπόλλωνι τῷ Δηλίῳ, ἵνα μὴ οἴκαδε ἐπαγόμενος ἐς ἀνάμνησίν τε Ἀριάδνης ἐφέλκηται καὶ ἀεὶ νέας ἐπὶ τῷ ἔρωτι εὑρίσκηται τὰς συμφοράς. πέρα δὲ οὐκ οἶδα ὑπόλοιπα ὄντα τῶν Δαιδάλου: τοῖς γὰρ ἀνατεθεῖσιν ὑπὸ Ἀργείων ἐς τὸ Ἡραῖον καὶ ἐς Γέλαν τὴν ἐν Σικελίᾳ κομισθεῖσιν ἐξ Ὀμφάκης, ἀφανισθῆναί σφισιν ὁ χρόνος καθέστηκεν αἴτιος…»



Νεοελληνική απόδοση

«…Προς το μέρος των βουνών, κατοικούν οι Φώκεις προς βορρά του Ορχομενού, εις δε την πεδιάδα συνορεύει με αυτούς η Λιβαδειά. Αυτή κατ’ αρχάς μεν ήταν κτισμένη επάνω σε μέρος υψηλό και ονομάζετε Μήδεια από την μητέρα του Ασπληδόνος όταν όμως ήλθε εις αυτούς από την Αθήνα ο Λέβαδος κατέβηκαν οι άνθρωποι στο χαμηλό μέρος και η πόλη ονομάστηκε Λεβάδεια. Ποιος ήταν ο πατέρας του Λέβαδου και για ποια αιτία είχε έρθει δεν ξέρουν. Αναφέρουν μόνο ότι η γυναίκα του Λέβαδου ήταν η Λαονίκη. Η πόλη είναι στολισμένη όμοιες με τις πλούσιες Ελληνικές πόλεις. Την χωρίζει από το ιερό δάσος του Τροφωνίου, ο ποταμός Έρκυνα. Λένε ότι εδώ η Ἕρκυνα έπαιζε μαζί με την Κόρη της Δήμητρας κρατώντας μια χήνα, αφήνοντας την χωρίς να το θέλει, και επειδή το πτηνό πέταξε μέσα σε μια σπηλιά και κρύφτηκε κάτω από μια πέτρα, η Κόρη ήρθε στην σπηλιά και έπιασε το πτηνό, το οποίο ήταν κάτω από την πέτρα, λένε ότι από το μέρος, από το οποίο η Κόρη σήκωσε την πέτρα, έτρεξε το νερό και ο ποταμός ονομάστηκε για αυτόν τον λόγο Ἕρκυνα. Πλησίον της όχθης του ποταμού υπάρχει ναός της Ερκύνης, και μέσα σε αυτόν παρθένα που κρατεί στα χέρια μια χήνα. Μέσα στο σπήλαιο είναι οι πηγές του ποταμού και αγάλματα όρθια με φίδια τυλιγμένα στα σκήπτρα τους. Τα αγάλματα αυτά θα έλεγε κανείς ότι είναι του Ασκληπιού και της Υγείας, είναι όμως πιθανόν να είναι ο Τροφώνιος και η Έρκυνα, αφού για τα φίδια δεν πιστεύουν ότι είναι ιερά περισσότερο του Ασκληπιού παρά του Τροφωνίου. Δίπλα στον ποταμό είναι το μνήμα του Αρκεσίλαου, και λένε ότι ο Λήιτος έφερε πίσω από την Τροία τα οστά του Αρκεσίλαου. Τα διασημότερα πράγματα στο άλσος [στη Λιβαδειά της Βοιωτίας] είναι ένας ναός και ένα άγαλμα του Τροφώνιου. Το άγαλμα, που φτιάχτηκε από τον Πραξιτέλη, έχει τη μορφή του Ασκληπιού [...] Αν προχωρήσει κανείς προς τα πάνω, προς το μαντείο, και από εκεί στο βουνό, θα φθάσει σε αυτό που ονομάζεται το Κυνήγι της Κόρης […] Αυτά που συμβαίνουν στο μαντείο είναι τα ακόλουθα. Σαν θελήσει κάποιος να κατεβεί στο μαντείο του Τροφώνιου, εγκαθίσταται πρώτα σε ένα ορισμένο κτίριο για ορισμένες μέρες, αφιερώνοντας έτσι τον εαυτό του στον Αγαθοδαίμονα και την Τύχη. Όσο μένει εκεί, ανάμεσα στους άλλους κανονισμούς για αγνότητα απέχει από τα ζεστά λουτρά, λουόμενος μόνο στον ποταμό Έρκυνα. Κρέας έχει άφθονο από τις θυσίες, γιατί εκείνος που κατεβαίνει, θυσιάζει στον ίδιο τον Τροφώνιο και στα παιδιά του, στον Απόλλωνα επίσης και τον Κρόνο, στον Δία τον Βασιλέα, στην Ηνίοχο Ήρα και τη Δήμητρα, την οποία αποκαλούν Ευρώπη και λένε ότι ήταν τροφός του Τροφώνιου. Σε κάθε θυσία είναι παρών ένας μάντης, που κοιτάζει τα εντόσθια του σφάγιου και μετά την επιθεώρησή του προφητεύει σ' εκείνο που θέλει να κατέβει αν θα τύχει ευγενικής και γενναιόδωρης υποδοχής. Τα εντόσθια των άλλων σφάγιων δε δείχνουν τόσο την πρόθεση του Τροφώνιου, όσο εκείνα του κριού, το οποίο θυσιάζει ο αναζητητής του χρησμού σε ένα λάκκο τη νύχτα που κατεβαίνει, επικαλούμενος τον Αγαμήδη. Ακόμη κι αν ήταν ευνοϊκές οι προγενέστερες θυσίες, δε λαμβάνονται υπ’ όψιν, εκτός και αν τα εντόσθια του κριού δείχνουν τα ίδια. Αλλά αν συμφωνούν, τότε ο αναζητητής κατεβαίνει με ελπίδα καλή. Η διαδικασία της κατάβασης έχει ως εξής. Πρώτα, κατά τη διάρκεια της νύχτας τον οδηγούν στον ποταμό Έρκυνα δύο αγόρια πολιτών περίπου 13 ετών, που ονομάζονται Ερμαί. Πηγαίνοντάς τον εκεί τον αλείφουν με λάδι και τον λούζουν [...] Μετά από αυτό τον παραλαμβάνουν οι ιερείς και τον οδηγούν, όχι αμέσως στο μαντείο, αλλά στις πηγές του νερού πολύ κοντά η μία στην άλλη. Εδώ πρέπει να πιει νερό, το αποκαλούμενο ύδωρ της Λήθης, έτσι ώστε να ξεχάσει όσα σκεπτόταν ως τότε, και κατόπιν πίνει ένα άλλο νερό, το ύδωρ της Μνημοσύνης, που τον βοηθά να θυμηθεί αυτά που βλέπει κατά την κάθοδό του. Κατόπιν βλέπει το άγαλμα που λένε ότι έγινε από τον Δαίδαλο (οι ιερείς δεν το δείχνουν παρά μόνον σε εκείνον που πρόκειται να επισκεφθεί τον Τροφώνιο). Αφού το δει, το λατρέψει και προσευχηθεί προχωρά στο μαντείο […] Μετά την άνοδό του από τον Τροφώνιο ο αναζητητής οδηγείται από τους ιερείς σε ένα κάθισμα, που ονομάζεται κάθισμα της Μνημοσύνης, όχι πολύ μακριά από το ιερό, όπου οι ιερείς τον ρωτούν όλα όσα είδε ή έμαθε. Αφού πάρουν τις πληροφορίες, τον εμπιστεύονται στους συγγενείς του. Τον σηκώνουν, παραλυμένο από τον τρόμο και ασυνείδητο, τόσο σε σχέση με τον εαυτό του όσο και σε σχέση με το περιβάλλον και τον μεταφέρουν στο πρότερο κατάλυμά του με την Τύχη και τον Αγαθοδαίμονα. Κατόπιν, όμως, θα αναλάβει τις δυνάμεις του και θα επιστρέψει σ’ αυτόν η δύναμη του γέλιου. Αυτά που γράφω δεν τα άκουσα μόνον. Εγώ ο ο ίδιος έκανα χρήση του Τροφώνιου . Εκείνοι που κατέβηκαν στο ιερό του Τροφώνιου είναι υποχρεωμένοι να αφιερώσουν μια πινακίδα, πάνω στην οποία είναι γραμμένα όλα όσα άκουσαν ή είδαν. Εδώ ακόμη σώζεται και η ασπίδα του Αριστομένη, που σχετικά με αυτήν έχω γράψει προηγουμένως. Τούτο το Μαντείο οι Βοιωτοί δε το είχαν ακούσει προηγουμένως, και το έμαθαν από την εξής αιτία. Από κάθε πόλη έστειλαν στους Δελφούς απεσταλμένους ονομαζόμενους Θεωρούς, διότι επί δυο έτη δεν έβρεξε ο Θεός στον τόπο τους. Ενώ λοιπόν αυτοί ζητούσαν θεραπεία του κακού της ανομβρίας, η Πυθία παρήγγειλε να πάνε στο Τροφώνιο στην Λειβαδιά, και να ζητήσουν μα μάθουν από εκείνον την θεραπεία. Όταν ήλθαν στην Λειβαδιά, δεν μπορούσαν να βρουν το Μαντείο, και τότε ένας κάτοικος της πόλης του Ακραιφνίου, που τον έλεγαν Σάων, ο οποίος ήταν στην ηλικία μεγαλύτερος από όλους τους Θεωρούς, είδε ένα σμήνος από μέλισσες και είπε, όπου πηγαίνουν οι μέλισσες, να τις ακολουθήσουν. Αμέσως λοιπόν βλέπει ότι οι μέλισσες πετούσαν και πήγαν σε εκείνο το μέρος της γης και μπήκαν όλες μέσα στο μαντείο. Αυτός ο Σάων λένε ότι και την καθιερωμένη ιερή τελετή και όσα άλλα πράττουν σε σχέση με το μαντείο, τα διδάχτηκε από τον Τροφώνιο. Από τα έργα του Δαίδαλου τα δυο αυτά είναι στην Βοιωτία, δηλαδή ο Ηρακλής στην Θήβα, και ο Τροφώνιος στην Λειβαδιά, άλλα τόσα ξόανα στην Κρήτη, η Βριτομάρτις στον Ολούντα, και η Αθήνα στην Κνωσσό. Εκεί επίσης είναι λαξευμένος σε μάρμαρο και ο χορός της Αριάδνης, τον οποίον αναφέρει και ο Όμηρος στην Ιλιάδα. Και οι Δήλιοι έχουν μικρό ξόανο της Αφροδίτης, με φθαρμένο το δεξί του χέρι από την πολυκαιρία, και αντί για πόδια καταλήγει σε σχήμα τετράγωνο…»

Vaggelis Vlahos, άδεια Creative Commons

                             
 Στο κείμενο του Περιηγητή, τόσο η μορφή και το σχήμα, όσο και τα μέχρι σπιθαμής μέτρα του μαντείου-αδύτου του Τροφωνίου δίνονται σε απλή και χωρίς δυσκολίες κατανοητή γλώσσα.
Δυστυχώς υπάρχουν ακόμη διάφοροι τύποι, ερασιτέχνες αλλά και αρκετοί επιστήμονες, που διαβάζουν το κείμενο, και το μεταφράζουν όπως αυτοί το εννοούν ή και όπως συμφέρει.
Απαράβατα λοιπόν, και με δεδομένα τα λεπτομερή μέτρα του όλου οικοδομήματος, που έντονα υπογραμμίζεται ότι είναι χάσμα γης κατασκευασμένο, συν τέχνη και αρμονία (1), πρέπει στο προκείμενο να γίνει κατανοητό το εξής.

’’Κάθε άλλη κατασκευή, κάθε άλλη φυσική ιδιομορφία, πλεονασματική ή προϋπάρχουσα, αποκλείεται κατηγορηματικά. Η περιγραφή είναι σαφέστατη.
Όχι αυτόματο, αλλά κάτι κατασκευασμένο με αρμονία. Κάτι κατασκευασμένο από αρχής έως τέλους, με τέχνη και αρμονία, με συναρμογή. Μ’ αυτές τις προϋποθέσεις, που ασφαλώς παρέχουν αναμφισβήτητη επιστημονική απόδειξη, η οποιαδήποτε σχηματική απόδοση, η οποιαδήποτε εικασία, λεκτική ή σχεδιαστική, ενός μαντείου του συγκεκριμένου δηλ. χ ά σ μ α τ ο ς , σε σύνδεση με ένα φυσικό
σπήλαιο, θεωρείται πραγματική ‘Υβρις.’’ (2)

Η πολύ σημαντική λεπτομέρεια τονίζεται γιατί ακόμη υπάρχουν μερικοί, προφανώς αναλφάβητοι, οι οποίοι ψάχνουν να βρουν ‘’τη σπηλιά του Τροφώνιου.’’
Μια άγνωστη σπηλιά, από τις τόσες που υπάρχουν γύρω από τον πετρόλοφο όπου υψώνεται το μεσαιωνικό Κάστρο της Λειβαδιάς.
                                                   
Οι πηγές της Λήθης και της Μνημοσύνης αναφέρονται στην παράγραφο ΙΧ,39,8.
Πηγές με σημαντική σύμπραξη στο Δρώμενο της Κατάβασης, στο άδυτο του Τροφώνιου.
Σήμερα αναφέρονται ως ‘’πηγές της Κρύας,’’ από τις οποίες μάλιστα ‘’υδρεύεται η σύγχρονη Πόλη.’’ Δύο αναλήθειες σε μιαν ενότητα.
Όχι οι πηγές δεν είναι της Κρύας, αλλά της Έρκυνας.
Κρύα, ονομάζεται η περιοχή εξ αιτίας του κρύου νερού, αφού όσο παγωμένο εξακριβωνόταν το νάμα ενός ποταμού, τόσο αποτελεσματικότερα λειτουργούσε με άριστη επίδραση στην ανθρώπινη υγεία, μέσω βεβαίως κάποιου Ασκληπιείου(3) που ιδρυόταν σ’ ένα τέτοιον χώρο.
Και πράγματι στην Λειβαδιά υπήρχε ένα εν δυνάμει και ενεργεία Ασκληπιείο, αφού ο Τροφώνιος φέρεται ως αδελφός του Ασκληπιού, όντας ένας από τους τέσσερις Ερμίες,(4) προς τον οποίο ταυτίζεται και μορφολογικά. Σ’ ένα γνωστό
άγαλμα του Πραξιτέλη, μέσα στον ναό του Τροφώνιου, ήταν αδύνατη η αναγνώριση για το ποιος από τους δύο στην πραγματικότητα εικονιζόταν. (5)
Όχι, η Πόλη της Λειβαδιάς, δεν υδρεύεται από τις μυθικές πηγές..!
Απλούστατα γιατί οι πηγές της Έρκυνας δεν είναι της Λήθης και της Μνημοσύνης. Αυτές βρίσκονται μακριά από εκείνον τον χώρο. Στο κείμενο υπάρχει σαφής διατύπωση η οποία όμως δεν προσέχθηκε όσο θα έπρεπε. (6)

‘’δυστυχισμένοι ραγιάδες….. στον τόπο σας φυτρώνουν κυπαρίσσια,
πουθενά δεν είδα μυρτιές που να κρύβουν τα δολοφονικά εγχειρίδια ‘’
Λόρδος ΒΥΡΩΝ

Άλλη πάγια αναληθής αναφορά.

‘’Το μαντείο του Τροφωνίου ήταν προπομπός του μαντείου των Δελφών.’’

Στο σημείο αυτό η απορία γίνεται έκδηλη. Τί ακριβώς σημαίνει προπομπός;
Μήπως ένα είδος υποστήριξης στην παιδαριώδη αντίληψη, ότι στην Λειβαδιά οι ιερείς του Τροφώνιου, ’’μάθαιναν, εκμαίευαν’’ την αιτία για την οποία κάποιος επισκεπτόταν τους Δελφούς και έσπευδαν να την γνωστοποιήσουν, έτσι ώστε η Πυθία να αποβαίνει πρόσωπο ‘’αληθινά’’ θεόπνευστο;
Αλλά κάτι τέτοιο εκτός από το ότι αποτελεί πρόξενο θυμηδίας, καταλήγει προσβολή κατάφωρη και εναντίον των Δελφών, αλλά και κατά του τοπικού Ιερού.
Τί ήταν τελικά το μαντείο του Τροφωνίου, ένα πρακτορείο των Δελφών;

Ο Ομηρικός Ύμνος Απόλλωνος, άλλα πράγματα εξιστορεί. (7)
Ώστε αυτή είναι λοιπόν η διαμορφωμένη επίσημη σημερινή αντίληψη;
Τα μαντεία εξαπατούσαν όσους προσέφευγαν σ’ αυτά είτε για μύηση, όπως στο Τροφώνειο, είτε για χρησμό όπως στους Δελφούς; Αν ναι τότε αληθινά ελέγχεται η αξιοπιστία και του Αριστοτέλη, αλλά και του Θαλή, που απεκάλεσαν αυτούς τους τόπους..

‘’πλήρεις θεού καί θειότητος.’’ (8)

Αν πράγματι αυτή είναι η εκφρασμένη γνώμη ένιων διανοουμένων της Λειβαδιάς, την χαραυγή έστω, της τρίτης χιλιετίας, τότε το λάθος είναι και μεγάλο και επώδυνο.

Εάν ο Δίας δικαζόταν σύμφωνα με τον ποινικό κώδικα του Αννόβερου,
η πιο επιεικής ποινή θα ήταν, η ισόβια κάθειρξη.
Ερρίκος Χάινε. ΟΙ ΕΞΟΡΙΣΤΟΙ ΘΕΟΙ

Προκειμένου να αποδώσουν κάποια επίπλαστη σπουδαιότητα προφανώς, μερικοί μιλούν και γράφουν για ‘’μαντείο του Τροφωνίου Διός.’’
Λάθος. Το μαντείο είναι επώνυμο του τοπικού ήρωα – θεού Τροφώνιου.
Έτσι ήταν γνωστό σε όλη τη διάρκεια του αρχαίου Κόσμου. Ένας μόνον συγγραφέας,
ο Στράβων στα ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ (9) του αναφερόμενος στην Λειβαδιά των
αυτοκρατορικών χρόνων κάνει λόγο για ‘’μαντείο-Τροφωνίου Διός.’’
Ασφαλώς συνεπαρμένος από τον ακριβολόγο όμως Πλούταρχο, που πολύ διαφωτιστικά παραθέτει, ότι εκείνοι που πήραν χρησμό από το μαντείο, για λογαριασμό του Σύλλα..

’’Είπαν πως είδαν τον Τροφώνιο κατά το κάλος και την θεϊκή φωνή,
παραπλήσιον του Ολυμπίου Διός.’’ (10)

Τέτοιου είδους προτάσεις γίνονται πολύ επικίνδυνες. Ήδη τα πρώτα κρούσματα παρ- ερμηνείας παρατηρήθηκαν. Πολλοί νομίζουν ότι στην Λειβαδιά κάποτε λατρευόταν ο Δίας, με την επωνυμία Τροφώνιος. Κακό προηγούμενο, που μελλοντικά σε μια χαλαρής συνείδησης Ευρωπαική Ένωση, έχει πολλές πιθανότητες να επικρατήσει..

Μη παιδί μάχαιραν μή απαιδεύτω εξουσίαν.

ή

Ότι λάμπει δεν είναι χρυσός.



Στην φιλότιμη ενέργεια της τοποθέτησης πινακίδων που οδηγούν στον χώρο του μεγάλου ναού του Διός, στην κορυφή του γήλοφου ‘’Προφήτης Ηλίας,’’
ο επισκέπτης διαβάζει το εξής.

ΠΡΟΣ ΙΕΡΟ ΔΙΟΣ ΒΑΣΙΛΕΩΣ.

Το ορθότερο, αλλά και πληρέστερο θα ήταν,

ΠΡΟΣ ΙΕΡΟΝ ΤΡΟΦΩΝΙΟΥ ΚΑΙ ΝΑΟΝ ΔΙΟΣ.

ΒΑΣΙΛΕΩΣ ο Δίας στο κείμενο δεν αναφέρεται με Ιερό, αλλά με ναό.
Η παρεκτροπή δείχνει ότι οφείλεται στην αντίθεση απόψεων, που ακόμη επικρατεί σχετικά με την θέση του μαντείου του Τροφωνίου.
Αντίθεση απόψεων που διατυπώνονται από ημεδαπούς και αλλοδαπούς.
Αντίθεση κατανοητή, αλλά όχι αποδεκτή βεβαίως.
Ως μία ημεδαπή αναφέρεται και η στάση της τοπικής Θ΄ ΕΦΟΡΕΊΑΣ ΚΛΑΣΣΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ, '5BΘΗΒΑ, στην οποία έχει υποβληθεί ερώτημα, σχετικό με την λειτουργία του ναού του Διός, ήδη από το 1997, στο οποίο οι κατ’ επάγγελμα εντεταλμένοι λόγω άγνοιας και έλλειψης κριτηρίων δεν απάντησαν ποτέ.
Από τους επιφανείς αλλοδαπούς ενδεικτικά αναφέρεται ο Pierre Bonnechere,
καθηγητής, διευθυντής του Κέντρου Κλασσικών Σπουδών Πανεπιστημίου Μοντρεάλ. Στις 19 Φεβρουαρίου 2004,στην σειρά ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΆ ΜΑΝΤΕΙΑ, που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, αναφερόμενος στο Τροφώνειο γράφει.

‘’Λόγω έλλειψης ανασκαφών ο χώρος του μαντείου είναι ελάχιστα γνωστός.’’

(Οι προσωπικές ανασκαφές διενεργήθηκαν ήδη από το 1968, με την διεύθυνση της Υπηρεσίας Αρχαιοτήτων, και είναι καταγεγραμμένες στο επίσημο όργανο του ΥΠ. ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ [ΑΑΑ,1969,Τ.2 228], κάτι που ο κ. Καθηγητής όφειλε να
Γνωρίζει)

Κάπου αλλού, στην σελ.43 σημειώνει.

‘’Και η Λιβαδειά δεν μπορεί να υπερηφανεύεται
για κάποιον τάφο του Τροφώνιου,
στοιχείο ουσιώδες της λατρείας των ηρώων.’’

Εδώ η ανεπάρκεια του κ. Bonnechere, δεν αντέχει σε σοβαρή κριτική. Προφανώς αγνοεί την βασική αρχή λειτουργίας όλων των Ελληνικών μαντείων. Κανένα μαντείο δεν λειτουργούσε έξω από τάφο, αλλιώς γνήσιος χρησμός δεν δινόταν. Στους Δελφούς όπου η Πυθία χρησμοδοτούσα, υπήρχε κάτω από το άδυτο τάφος του Διόνυσου. Στην Λειβαδιά το ίδιο το άδυτο, αναφέρεται από περισσότερους των δέκα Συγγραφέων και Σχολιαστών ότι ήταν ο τάφος, το μνήμα του Τροφώνιου.



Μια φορά κι έναν καιρό ήταν στην Λειβαδιά ένα μαντείο,
που έμπαιναν μέσα οι άνθρωποι και έβγαιναν στους Δελφούς.


Το βιβλίο ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ, με υπότιτλο,
‘’Το άντρον του Τροφωνίου,’’ τέθηκε σε κυκλοφορία, το 2006.
Ένα χρόνο αργότερα, σ’ ένα άλλο βιβλίο που κυκλοφόρησε στην Λειβαδιά, και παρά το ότι ο συγγραφέας του το επιγράφει ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ, δίνονται νέες ερμηνείες στα παραδοσιακά κείμενα, και η θέση του μαντείου αλλάζει χώρο.
Επιστρέφει στις πηγές. Μόλις 20 μέτρα πάνω από τις πηγές της Έρκυνας.
Ως ακριβής τοποθεσία υποδείχτηκε ένας κοίλος βράχος, και προτάθηκε ότι αποτελούσε το σωζόμενο μισό του κατεστραμμένου αδύτου. Το άλλο μισό υποτίθεται
ότι καταστράφηκε και εξαφανίστηκε από σεισμό του 6ου ή 7ου μ.Χ. αιώνα.
Εδώ, ένας συνεπής με το αντικείμενο ερευνητής θα έπρεπε πρώτα απ’ όλα να εξετάσει το κοκκινωπό χρώμα του βράχου.
Δεν χωράει αμφιβολία ότι η παρατηρούμενη απόχρωση, είναι αποτέλεσμα οξειδώσεων που διαμορφώθηκε με το πέρασμα εκατομμυρίων ετών.
Εάν λοιπόν το συγκεκριμένο κοίλωμα είναι το μισό μαντείο, που απέμεινε από τον 6ο αιώνα, το χρώμα του έπρεπε να είναι σχεδόν ανέπαφο, ή έστω ανεπαίσθητα διαβρωμένο.

Άλλη μια περίπτωση που μάλιστα επαναλαμβάνεται στο εν λόγω μυθιστόρημα είναι η πιθανότητα ύπαρξης του μαντείου, στον υπόγειο ναΐσκο της Αγίας Βαρβάρας, κάτω από την εκκλησία της Αγίας Σοφίας, η οποία βρίσκεται στην κορυφή του πετρόλοφου, όπου υψώνεται το μεσαιωνικό Κάστρο της Λειβαδιάς.
Ο Περιηγητής όμως όπως άλλωστε και ο Φιλόστρατος άλλα δεδομένα μεταφέρουν.
Ο πρώτος κάνει λόγο για όρος,(11) και ο δεύτερος με επίταση δηλώνει ότι το άδυτο
βρίσκεται πάνω σ’ έναν γήλοφο. Έναν λόφο αμιγώς χωμάτινο. (12)

Όταν λοιπόν κάποιος προσβάλει την Ιστορία, διαστρεβλώνοντας τις ίδιες πηγές που
επικαλείται, απλώς και μόνο συσσωρεύει στην Πόλη κακό.


ΚΟΤΡΩΝΙΑ ΤΡΟΦΩΝΙΑ ΚΟΘΩΝΙΑ



Ας τελειώσουμε αυτόν τον πρώτο λόγο με γιορτές.
Η Δημοτική Αρχή κάθε χρόνο εορτάζει τα ΤΡΟΦΩΝΕΙΑ.
Γιορτές επώνυμες που ετελούντο την εποχή λειτουργίας του τοπικού Ιερού. Προς το τέλος της κλασσικής περιόδου συναντιέται και ο διαζευκτικός τύπος Βασίλεια, με τα οποία εν πολλοίς ταυτίζονται, ΤΡΟΦΩΝΕΙΑ ή ΒΑΣΙΛΕΙΑ.

Ένα σημερινό λάθος εντοπίζεται στην αναγραφή του όρου. Στις Δημοτικές πινακίδες προβάλλονται ως ΤΡΟΦΩΝΙΑ.
Έ λοιπόν αν ένας κάτοικος της αρχαίας Λειβαδιάς διάβαζε αυτόν ακριβώς τον όρο με κεφαλαίους χαρακτήρες το πιθανότερο ήταν να πιστέψει ότι πρόκειται για κάποια
διευκρινιστική επωνυμία, δηλαδή Τροφωνία, οδός, πηγή κρήνη, περιοχή, οικία, κλπ.
Ο όρος Τροφώνια συναντιέται όντως σε δύο μάλιστα κείμενα, αλλά αποκλειστικά με μικρούς χαρακτήρες, και πάντα με σημείο στίξεως.
Βεβαίως προς αποφυγή πιθανής παρεξηγήσεως. (13)

Μεταξύ των πολλών Επιγραφών δεν θα έβλαπτε και μία με την ορθή γραφή.
Κι επειδή σε μια Συζήτηση, θετικό θα είναι να προτείνονται, όχι μόνο σχόλια και
επισημάνσεις, αλλά και εποικοδομητικά έργα, έχω να προσθέσω το εξής.
Εκείνο που έχει άμεση ανάγκη η σημερινή Λειβαδιά, είναι οι δυνατότητες που παρέχει η σύγχρονη τεχνολογία, της Πληροφορικής και της Επικοινωνίας.
Καλό θα είναι οι αρμόδιοι φορείς της Πόλης να ενδιαφερθούν για την δημιουργία ενός είδους ντοκυμαντέρ, όπου εκτός από μια αρχαιολογική ξενάγηση, να περιλαμβάνεται και σε εικονική πραγματικότητα, το Δρώμενο της Κατάβασης, που συνέβαινε κάποτε, σ’ αυτό το προϊστορικό Άδυτο.
Σ’ αυτό το μνημείο της ένδοξης κληρονομιάς, προς την οποία όλοι έχουμε ένα πολύ βαρύ χρέος.


Σχόλια - Παραπομπές

(1) Παυσανίας. Βοιωτικά,39,9 (2)ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ
Το άντρον του Τροφωνίου ,σελ.205 εκδ.ΕΥΑΝΔΡΟΣ (Βαλλάς Στάθης) (3)ΤΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΤΗΣ ΛΕΙΒΑΔΙΑΣ, Αθήνα 2000
(4)Κικέρων,DE NATURA DEORUM,3,22,56
(5)Παυσ. ΙΧ,39,3
(6)Παυσ.ΙΧ,39,7
(7) 277-280
(8)Θαλής24,Αριστλ.Ρητ.1411 β
(9)Θ,414,38
(10)Πλούταρχος, Σύλλας,ΧVII
(11)Παυσ.ΙΧ,39,8
(12)Φιλόστρατος,’’Τα ες Απολλώνιον Τυανέα’’ κεφ.ΧΙΧ,ΧΧ
(13) Πολυδ.1,37.και Σχολ.Πινδ. Ο.VII 154 a,c


Ένα διαφωτιστικό κείμενο, όσο και κατάλληλο για μια δεύτερη αναγνωριστική προσέγγιση στο Τροφώνειο, είναι και το συνεχόμενο, το οποίο απετέλεσε Εισήγηση,
της Θρησκειολόγου κ.Γιώτας Βαλλά, στο Συνέδριο της ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΒΟΙΩΤΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ το θέρος του 2000.

1903, ΠΗΓΕΣ ΠΟΤΑΜΟΥ ΕΡΚΥΝΑ

 ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΝΤΕΙΟΥ ΤΟΥ ΤΡΟΦΩΝΙΟΥ


Από τις γραπτές μαρτυρίες, που διασώθηκαν και σχετίζονται άμεσα με το περίφημο μαντείο του Τροφωνίου, πολλές παρεξηγήθηκαν και άλλες δε κατανοήθηκαν στο σημασιολογικό τους μέγεθος.
Η ασάφεια, που επικρατεί ακόμη και σήμερα, όσον αφορά τη θέση και την έκταση του αρχαίου άλσους, την αρχιτεκτονική δομή του Αδύτου, αλλά και το τελετουργικό τυπικό, είναι διάχυτη έντονα.
Το παρατηρούμενο καταλήγει γεγονός άξιο περιέργειας, αφού οι πληροφορίες και από άλλες φιλολογικές ή επιγραφικές πηγές, αλλά κυρίως από το πλέον γνωστό κείμενο, την περιγραφή του Παυσανία, είναι και λεπτομερείς και διαφωτιστικές.
Πρόθεσή μου λοιπόν και επιτρέψτε μου το λόγο σε πρώτο πρόσωπο, είναι να επισημάνω ορισμένες παρερμηνείες, όπως εσφαλμένα διαιωνίζονται κατά την ανάγνωση του κειμένου του Παυσανία, επειδή αυτό αποτελεί την πλέον γνωστή και προσιτή πηγή οπουδήποτε ασχολήθηκε με το θέμα που λέγεται Τροφώνιος.
Ένα από τα μεγαλύτερα σφάλματα, που παίζει καθοριστικό ρόλο τροχοπέδης και εμποδίζει την έρευνα, στην αποκόμιση μιας διαυγούς εικόνας, που παρουσίαζε η περιοχή του Ιερού Άλσους κατά την αρχαιότητα, εντοπίζεται στην πεποίθηση, που έχουν διαμορφώσει πολλοί μελετητές του Τροφωνίου ότι οι πηγές της Λήθης και Μνημοσύνης, είναι οι πηγές της Έρκυνας (άποψη αβάσιμη…)
Ο Περιηγητής, στην αρχή κιόλας της περιγραφής, διηγείται λεπτομερώς με ποιο τρόπο, κατά τον αιτιολογικό μύθο, δημιουργήθηκε ο ποταμός και η επωνυμία του. Αν οι μυθικές πηγές ήταν εκείνες της Έρκυνας, ο Παυσανίας ασφαλώς και θα το σημείωνε.
Αντίθετα όμως, όταν η περιγραφή φθάνει στο στάδιο της επίσκεψης των πηγών, στην θέση των πηγών, γίνεται άκρως διαφωτιστικός: «πρώτα μεν εν τη νυκτί αυτόν άγουσιν επί τον ποταμόν την Έρκυνα, αγαγόντες δε ελαίω χρίουσι και λουούσι δύο παίδες ους Ερμάς επονομάζουσι…το εντεύθεν υπό των ιερέων ουκ αυτίκα επί το μαντείον επί δε ύδατος πηγάς άγεται…»
Πρώτα λοιπόν οδηγούν εκείνον, που πρόκειται να επισκεφτεί τον Τροφώνιο, στο ποτάμι, το διευκρινίζει ονομαστικά (στην Έρκυνα). Στη συνέχεια, όχι αμέσως στο μαντείο, αλλά άγεται επί ύδατος πηγάς. Είναι φανερό ότι ο επισκέπτης οδηγείται σε κάποιες πηγές νερού και όχι βεβαίως στις πηγές της Έρκυνας, όπως πολλοί έχουν αυτή την αντίληψη. Άλλες λοιπόν οι πηγές της Έρκυνας και άλλες οι πηγές της Λήθης και Μνημοσύνης.
Και αφού θίγεται το θέμα της θέσης των πηγών, κρίνω ότι είναι ενδιαφέρον να υπομνησθεί εδώ η άποψη του κ. Βαλλά, ο οποίος έχει προτείνει ότι η περίφημη δίδυμη πηγή, είναι εώς σήμερα ζωντανή και ρέει λίγο πριν το γραφικό ξωκλήσι του Άη Γιάννη, που βρίσκεται στα δυτικά της Λειβαδιάς στο χωματόδρομο προς τη Σούρπη. Η πρόταση δε χαρακτηρίζεται άστοχη και αυθαίρετη, αν ληφθούν υπόψη:
i. Ο Παυσανίας καταθέτει ότι «το εντεύθεν ουκ αυτίκα επί το μαντείον επί δε ύδατος πηγάς άγεται…» Ουκ αυτίκα. Ο προσδιορισμός αυτός είναι σαφώς γεωγραφικός, γεωμετρικός, είναι αυτό που καλείται στη γραμματολογία, επίρρημα τοπικό. Σημαίνει όχι κατ’ ευθείαν. Σημαίνει ότι μετά το λουτρό στην Έρκυνα και ανεξάρτητα αν το μαντείο βρίσκεται, όπου βρίσκεται, είτε στο λόφο του κάστρου είτε στο λόφο «Προφήτης Ηλίας», θα φτάσουμε και εκεί, ο επισκέπτης λοξοδρομεί από τη νοητή ευθεία. Από μια νοητή ευθεία, που συνδέει το ποτάμι και το μαντείο. Εκείνοι λοιπόν, που υποστηρίζουν ότι το άδυτο βρίσκεται «κάπου κοντά στις πηγές της Έρκυνας» ή έστω «πάνω στο λόφο του κάστρου», οφείλουν να δείξουν όχι μόνο μια μαρτυρημένη λοξοδρόμηση, αλλά το σπουδαιότερο, ζωντανές πηγές νερού. Όμως τέτοια απόδειξη, τέτοιο φαινόμενο απουσιάζει. Πηγές από το ποτάμι έως την κορυφή του κάστρου δεν υπάρχουν. Αλλά ούτε παράκαμψη από μια νοητή ευθεία είναι δυνατόν να γίνει, ικανή μάλιστα, ώστε να μνημονευτεί ιδιαίτερα.
ii. Ένα νερό δεν «χάνεται» έτσι εύκολα. Αλλάζει ίσως σημείο εκροής, αλλά δεν εξαφανίζεται. Νερό και πηγές λοιπόν υπάρχουν.
iii. Βαδίζοντας από το ποτάμι στην κορυφή του όρους «Προφήτη Ηλία», όπου ο κ. Βαλλάς υποστηρίζει πως έχει αποκαλύψει το μαντείο, η παράκαμψη προς τις πηγές, μια παράκαμψη προς το χωματόδρομο της Σούρπης γίνεται αντιληπτή, υπολογίσιμη και έτσι δικαίως αναφερόμενη.
iv. Παρατηρείται ότι η αλλαγή της κατεύθυνσης γίνεται προς τα αριστερά. ΑΡΙΣΤΕΡΑ. Εδώ παρουσιάζεται μια λεπτομέρεια, που έχει πολύ ενδιαφέρον: βρέθηκαν μέσα σε τάφους μερικά χρυσά ελάσματα-πινακίδες- που δίνουν οδηγίες χρήσιμες, στο μεγάλο και μακρύ ταξίδι της ψυχής του νεκρού προς τον Άδη. Μια από τις πινακίδες, που προέρχεται από τάφο της Πετέλειας στη Ν. Ιταλία, παρουσιάζει ζωηρό ενδιαφέρον, αφού σχετίζεται άμεσα με τις πηγές του αληθινού Άδη, που έχουν τα ίδια ονόματα με τις πηγές της Λειβαδιάς «ετρήσεις δ’ αϊδαο δομών επ’ αριστερά κρήνην παρ’ δ’ αυτήν λευκήν αστηκυίαν κυπάρισσον, ταύτης της κρίνης (της Λήθης) μηδέ σχεδόν εμπελάσειας, ευρήσεις δευτέραν Μνημοσύνης από λίμνης ψυχρόν ύδωρ προρρέον…» θα βρεις στου Άδη τα παλάτια προς τ’ αριστερά μια βρύση, δίπλα σ’ ένα άσπρο κυπαρίσσι, σ’ αυτή τη βρύση ούτε να πλησιάσεις. (Είναι η πηγή της Λήθης). Θα βρεις μια δεύτερη βρύση, της Μνημοσύνης, που τρέχει ψυχρό δροσερό νερό (ψυχρό νερό, από το οποίο τόσο έχει ανάγκη η ψυχή των νεκρών). Θα νόμιζε κανείς ότι το χρυσό έλασμα περιγράφει την τοποθεσία του Ιερού του Τροφωνίου. Και μάλιστα σε κάποια στιγμή η παρεξήγηση αυτή έγινε. Το συγκεκριμένο έλασμα από την Πετέλεια νομίσθηκε ανάθημα από το Μαντείο του Τροφωνείου.
Άλλο στοιχείο, ένα πέμπτο στοιχείο, ο λόφος «Προφήτης Ηλίας» φέρει και εμφανώς τα περιγραφικά εξωτερικά χαρακτηριστικά του Άδη. Ο δρόμος προς τα εκεί είναι ένας πραγματικός ασφόδελος λειμών Αΐδου.
Ο λόφος είναι κατάφυτος από ασφοδέλους –τα κοινός λεγόμενα σπερδούκλια.
Και κάτι ακόμα επιβαρυντικό. Στην περιοχή γύρω από το ξωκλήσι Αϊ Γιάννη υπάρχουν άφθονα όστρακα, όστρακα όλων των περιόδων ακόμα και μυκηναϊκά, γεγονός που καθιστά τον ευρύτερο χώρο σημαντικό.
Και για να περάσω στην καρδιά του προβλήματος, στην καρδιά των παρεξηγήσεων και παρερμηνειών, επιτρέψτε μου να παραθέσω ένα ακόμη απόσπασμα του Παυσανία. Ένα μικρό, ξεκομμένο από τα υπόλοιπα μνημεία σύνολο, αναφέρεται ότι βρίσκεται σε πολύ στενή συνάρτηση. «αναβάσι δε επί το μαντείον και αυτόθεν ιούσιν εις το πρόσσω του όρους. Κόρης εστί καλουμένη Θήρα και Διός Βασιλέως ναός. Τούτον μεν δη, δια το μέγεθος η και των πολέμων το αλλεπάλληλον αφείκασιν ημίεργον…». Εξακριβώνεται, λοιπόν ο τάφος, το μαντείο του ήρωα, ο ναός και τέλος η παρουσία του Πλούτωνα και της Περσεφόνης. Ένα μνημείο, που σηματοδοτεί την είσοδο του Άδη, όπως σε όλα τα μεγάλα αρχαιοελληνικά Θρησκευτικά Κέντρα. Η θήρα της κόρης, η αρπαγή της Περσεφόνης από τον Αϊδωνέα. Εάν σ’ αυτό το σύμπλεγμα των μνημείων πάνω στο λόφο «Προφήτης Ηλίας» προστεθεί και η αφοπλιστική μαρτυρία του Πολυδεύκη, το τοπίο γίνεται απολύτως λαμπρό και αειφανές.
Σύμφωνα λοιπόν με το «Ονομαστικόν» του Πολυδεύκη «το δε παν χωρίον μαντείον και χρηστήριον και ανάκτορον». Όλος ο χώρος του μαντείου είναι και χρηστήριο και ανάκτορο.
Στο σημείο αυτό θα ήθελα να επισημάνω πως υπάρχουν ακόμη ερευνητές, που εξακολουθούν να αμφισβητούν τη θέση του μαντείου. Αυτό και μόνο το στοιχείο, που προαναφέρθηκε, από μόνο του θα ήταν αρκετό για να καταδείξει πόσο κοντά στον ναό ήταν το άδυτο. Πόσο κοντά στο ναό ήταν το μαντείο. Ακόμα και αν έλλειπε οποιαδήποτε πληροφορία σχετική με την τοποθεσία του μαντείου, η παρουσία του μεγάλου Ναού σηματοδοτεί ευκρινώς τη θέση του. Εξάλλου είναι γνωστό κάτι, που δικαιολογεί πλήρως την ορθότητα αυτής της άποψης.
Κατά την περίοδο της κατασκευής του Ναού του Διός η μνημειακή αρχιτεκτονική έχει ως αρχή να ενσωματώνει προγενέστερες κατασκευές, που λειτουργούν στη συνέχεια ως ένα ενιαίο σύνολο. Αμεσότερα ενδιαφέρει το χρηστήριο, όπου διαδραματίζεται η καθ’ αυτό μαντεία-χρησμοδοσία. Εκτός λοιπόν από την πλέον γνωστή περίπτωση του Δελφικού Αδύτου, το ίδιο φαινόμενο έχει εξακριβωθεί στη Δωδώνη, στην Πέργαμο, στην Κλάρο και στα Δίδυμα, όπου από την αρχή της Ελληνιστικής περιόδου, τα σημαντικότερα, τουλάχιστο τα σημαντικότερα, πρότυπα στοιχεία του κάθε θρησκευτικού κέντρου περικλείονται μέσα σε μεγάλους σηκούς ή περιστύλια-περιβόλους προσαρμοσμένα σε μνημειώδεις, όπως αναφέρθηκε, αρχιτεκτονικές κατασκευές.
Συνήθως το χρηστήριο, το μαντείο είναι στενά δεμένο μ’ ένα επώνυμο τάφο. Στους Δελφούς, για παράδειγμα, υπήρχε η παράδοση πως στα θεμέλια του ναού του Απόλλωνα βρισκόταν ο τάφος του Διονύσου. Στην περίπτωση της Λειβαδιάς, ο τάφος του Τροφωνίου, το μαντείο, δεν ενσωματώθηκε απευθείας μέσα στο ναό, αλλά απλώς μέσα σ’ ένα μεγάλο περίβολο, που περιέκλειε όλα τα μνημεία της κορυφής του λόφου «Προφήτης Ηλίας». Το μαντείο του Τροφώνιου, λόγω του αυτοτελούς Δρώμενου, δηλαδή της περίφημης Κατάβασης, διατήρησε μια ημιανεξάρτητη θέση από το ναό, αλλά πάντως πολύ κοντά σε αυτόν και βεβαίως μέσα στο μεγάλο περίβολο. Έτσι νομίζω κατανοητό ότι θα ήταν ανεδαφικό να πραγματοποιείται μία Κατάβαση στον Άδη μέσα στο σηκό του ναού του Διός Βασιλέως.
Ωστόσο στο σηκό του ναού γινόταν το αμέσως επόμενο βήμα.
«Τον αναβάντα παρά του Τροφωνίου οι ιερείς καθίζουσι επί θρόνου Μνημοσύνης καλούμενον». Το κείμενο μας πληροφορεί πως ο θρόνος ήταν κοντά στο Άδυτο. «Κείται ου πορρώ του Αδύτου». Το γεγονός δεν εμπόδισε μερικούς να έχουν μια εικόνα ενός μαντείου και μιας καρέκλας κάπου στο ύπαιθρο. Θεωρώ πως θα ήταν καθαρή απερισκεψία να αναζητηθεί ένας θρόνος όχι απλώς μακριά, αλλά οπουδήποτε αλλού, εκτός από το εσωτερικό του μεγάλου ναού του Διός Βασιλέως. Δεν θα πρέπει ούτε στιγμή να διαφεύγει πως ο μεγάλος ναός φέρει Αψίδα. Αυτή η Αψίδα ασφαλώς δεν έχει περιορισμένο αρχιτεκτονικό διάκοσμο. Δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο του ναού, αλλά απεναντίας είναι στενά δεμένη με το Δρώμενο. Στο προκείμενο στάδιο με το θρόνο. Είναι στενά δεμένη με το στάδιο που είναι ήδη γνωστό και ονομάζεται Θρόνωσις-Ενθρόνισις. Μια τέτοια πράξη δεν μπορεί παρά αναμφισβήτητα να συμβαίνει μέσα στο ναό, που επιμαρτυρείται και επιβεβαιώνεται από την ίδια την επωνυμία του. Είναι ο ναός του Διός Βασιλέως. Η μνημειακή αρχιτεκτονική στη Λειβαδιά γίνεται και ευδιάκριτη και εύγλωττη. Δυστυχώς για ορισμένους το τοπίο εξακολουθεί να παραμένει ομιχλώδες.
Μια από τις μεγαλύτερες πλάνες παρερμηνείας διαπιστώνεται στην αντίληψη, που έχουν μερικοί, σχετικά με την περίφημη Οπή στο μαντείο του Τροφώνιου. Όλα όμως τα δεδομένα πιστοποιούν πως η Οπή στο δάπεδο δεν είναι παρά η οστεοθήκη του τάφου. Άλλωστε αυτό διευκρινίστηκε στο προηγούμενο Συμπόσιο. Στο κείμενο του Παυσανία –όπως και σε όλα τα άλλα σχετικά κείμενα-πουθενά δεν αναφέρεται πρόσβαση σε κάποιον άλλο χώρο. Προσωπικά δεν μπορώ να καταλάβω γιατί θα έπρεπε ο τάφος, το μνήμα, το μαντείο του Τροφώνιου να έχει μια πανελλήνια, αλλά και παγκόσμια αποκλειστικότητα, την ύπαρξη δηλαδή ενός χώρου κάτω απ’ τον καθ’ αυτό τάφο. Οι επιστήμονες και τουλάχιστον αυτοί, θα όφειλαν να γνωρίζουν την μεγάλη απογοήτευση, που έλαβε χώρα κατά την ανασκαφή του ναού του Απόλλωνα στους Δελφούς. Εκεί που ο Διόδωρος ο Σικελιώτης και ο Στράβων είχαν τόσο πολύ εξάψει τη φαντασία των Γάλλων αρχαιολόγων, οι οποίοι έμειναν κυριολεκτικά άφωνοι, όταν στο Άδυτο του ναού του Απόλλωνα αντί για βάραθρο και μυστηριώδεις αναθυμιάσεις, δεν πιστοποίησαν παρά μια ταπεινή σχισμή.
Με τα λίγα στοιχεία, που προηγήθηκαν, ήδη κατανοήθηκε ένα είδος σημασίας, που περιβάλλει το Τροφώνιο. Ωστόσο η σπουδαιότερη ίσως σημασία του Ιερού με διαχρονικό μάλιστα παρόν, εντοπίζεται στο ακόλουθο τελευταίο στοιχείο. Ο ναός του Διός Βασιλέως περιγράφεται ως ημίεργος-ημιτελής. Πιθανότατα εννοείται πως δεν έχει στέγη. Το φαινόμενο φέρνει στο προσκήνιο δυο τουλάχιστον Ελληνιστικούς ίδιους ναούς, στα μαντικά κέντρα του Διδυμαίου Απόλλωνα στην χώρα της Μιλήτου και του Κλαρίου Απόλλωνα στην Κολοφώνα. Ο ένας μάλιστα έχει Αψίδες και Θρόνο. Ενδιαφέρον όμως παρουσιάζει το γεγονός ότι ήταν ακαλυφείς, στερούνταν δηλαδή στέγης. Αυτός λοιπόν ο τύπος ναού, χωρίς στέγη, και πάνω στην κορυφή ενός λόφου διαπιστώνεται ότι διεκπεραιώνει την αποστολή του με τρόπο ιδανικό, όσο και προσήκοντα στο Δρώμενο. Η Λειβαδιά είχε την αποκλειστικότητα σε όλο τον Ελλαδικό κόσμο να εορτάζει μια σπανιότατη γιορτή που λεγόταν Λυχνοκαϊα. Ήταν εορτή νυκτέλιος. Κατά τη διάρκεια μιας ιδιαίτερης νύκτας έκαιγαν λύχνους. Λάμβανε χώρα, αν καλώς ερμηνεύω, κάτω από τον ήλιο της νύκτας νυκτέλιος. Εορτάζονται δε μια μόνο φορά το χρόνο κατά τη διάρκεια μιας συγκεκριμένης νύκτας, που είχε πανσέληνο. Επιμαρτυρείται πως ένα ιδιαίτερο Φως διαχεόταν κατά την νυκτερινή αυτή γιορτή «Φως έλαχεν και τιμήν η νυξ αύτη». Κατά συνέπεια ο ασκεπής, ο ακαλυφής, ο ακάλυπτος ναός, λειτουργεί με τον πλέον ιδεώδη τρόπο, έτσι ώστε να δέχεται, άλλα και να εκπέμπει αυτό το μυστηριώδες φως. Μυστηριώδες, γιατί είναι προϊόν μυστηριακής τελετουργίας.
Οφείλω να τονίσω, να ομολογήσω, πως η ερμηνεία, που παραθέτω, έχει υποθετικό χαρακτήρα. Αλλά η υπόθεση σχεδόν επιβεβαιώνεται και από την περίπτωση του περίφημου Τελεστηρίου της Ελευσίνας. Εκεί συμβαίνει ένα παράλληλο9 μυητικό Δρώμενο. Οι αρχαιολόγοι, που μελέτησαν το Τελεστήριο, έχουν βάσιμους λόγους να πιστεύουν ότι η οροφή του, η στέγη του ήταν συρόμενη. Ο Σοφοκλής επίσης αναφέρει στο Φιλοκτήτη έναν ακαλυφή σηκό, που φυλάσσεται από ένα κρύφιο φίδι. Έτσι η τελετουργία στους ακαλυφείς ναούς δείχνει ή πράγματι διαδραματίζεται υπό την επήρεια του έναστρου ουρανού και εκείνου, που με κάποια ποιητική έκφραση ονομάζουμε σήμερα Ήλιο του Μεσονυκτίου. Ένα ίδιο παράλληλο θα πρέπει να αναζητηθεί και στην κορυφή ενός άλλου Ιερού Όρους. Στον επονομαζόμενο Ιερό Βράχο των Αθηνών. Ένα ίδιο Δρώμενο πρέπει να συμβαίνει και μέσα στο Ερέχθειον.
Μέσα στο Ερέχθειον, ως γνωστόν, βρισκόταν ο τάφος- μαντείο του προστάτη των Αθηναίων Εριχθόνιου. Τροφώνιος-Εριχθόνιος έννοιες σχεδόν ταυτόσημες. Οι αρχαίοι Αθηναίοι γιόρταζαν στην περιοχή του Ιερού Βράχου μια ολονύκτια - παρεμφερή με τη Λυχνοκαϊα – εορτή με δαυλούς και λύχνους, που ονόμαζαν Παννυχίδα. Η ταυτότητα λοιπόν του Ερέχθειου ως ομοίου τύπου χθονίου οικοδομήματος, συμπεραίνεται και από τα μεγάλα διαστήματα, που παρουσιάζουν οι κίονες του στυλοβάτη της δυτικής πλευράς. Ο καθηγητής Κοντολέων, που μελέτησε το Ερέχθειον, εκφράζει την απορία του γι το μεγάλο διάστημα μεταξύ των ανοιγμάτων πάνω στο στυλοβάτη.
Ωστόσο ο χρόνος είναι περιορισμένος. Η διαχρονική σημασία του Μαντείου του Τροφωνίου κορυφώνεται ως εξής: Το κυρίως Δρώμενο στο ενιαίο σύνολο δράσης, δηλαδή στο μαντείο και στον εφαπτόμενο με το μαντείο μεγάλο ναό –είναι ένα στίγμα μιας τελετουργίας, που συνεχώς επαναλαμβάνεται και διαιωνίζεται ως σήμερα στο σύγχρονο θρησκευτικό Τυπικό.
(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

ΕΝΑΣ ΟΥΤΟΠΙΣΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΛΑΤΡΗΣ

Από τα «Φιλολογικά Απομνημονεύματα» του Παύλου Νιρβάνα,κατά κόσμον Πέτρου Αποστολίδη μέλους της Ακαδημίας Αθηνών και βραβευμένου με το Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών το 1923 για τον Περικλή Γιαννόπουλο, ελληνολάτρη διανοητή. γιό του Ιωάννη και της Ευδοκίας Θεοφράστου Χαιρέτη, αρχοντικής κρητικής, βυζαντινής καταγωγής, ο οποίος αυτοκτόνησε στον κόλπο του Σκαραμαγκά στις 8 Απριλίου 1910.
---------------------------------------------------------------------------
Ένα καλοκαιρινό απόγεμα – ο ήλιος ήτανε ακόμη στα μεσούρανα – ο Περικλής Γιαννόπουλος ήρθε στο σπίτι μου, χωρίς να τον περιμένω. Δεν ήτανε από τους ανθρώπους, που περιμένει κανείς. Έφτανε πάντα απροειδοποίητος, σαν το γλυκόπνοο αεράκι και σαν την ανοιξιάτικη βροχούλα. Καθόμουνα τότε σ΄ ένα σπίτι της Φρεατίδας, απάνω απ΄ το γλαυκότερο κύμα του Αιγαίου, και δεν ξέρω, αν ήμουνα εγώ, που είχε τραβήξει τον ξανθόν ιππότη ή το φως της χαρούμενης ακρογιαλιάς.
-Πού θα καθίσωμε; μου είπε κοιτάζοντας ολόγυρα του.
Τον έβαλα στο γραφείο μου.
-Εδώ; με ρώτησε με κάποια στενοχώρια.
Τον είδα να κοιτάζει με μίσος τα κλειστά παράθυρα, τα σκούρα έπιπλα, τις σκοτεινές γωνιές του δωματίου.
-Πώς ζεις εδώ μέσα; μου είπε.
-Πού θέλεις να πάμε; τον ερώτησα.
-Έξω, στο φως, στην Ελλάδα. Εδώ δεν είναι Ελλάς.
-Μ΄ αυτή την αντηλιά;
-Έχεις, λοιπόν, κι εσύ τη πρόληψη της αντηλιάς; μου είπε θυμωμένος. Πρέπει να τη νικήσεις.
Με τράβηξε από το χέρι και με κατέβασε κάτω στο περιβόλι, μέσα σε μια εκτυφλωτική αντηλιά. Καθίσαμε σ΄ ένα μπάγκο. Εκείνος έλεγε, έλεγε, έλεγε… Τι έλεγε δεν ξέρω. Ο Γιαννόπουλος μπορούσε να μιλεί ώρες ολόκληρες, χωρίς να ξέρεις στο τέλος τι σου είπε. Είχα όμως την αίσθηση πάντοτε μιας γοητείας, που δεν μπορούσες να καταλάβεις, αν ήτανε από τα λόγια, που άκουσες, απ΄ τη μελωδία της φωνής του ή από κάποια άλλη μυστική ενέργεια, που ακτινοβολούσε ο εσωτερικός παλμός του λόγου του. Και τον άκουγες πάντα ευχάριστα, όπως ακούς το φλοίσβο του κύματος και το κελάρυσμα της πηγής, που σου λένε πολλά χωρίς να σου λένε τίποτε. Όταν σηκώθηκε να φύγει - έφευγε πάντα όπως ερχότανε, σαν ένα ωραίο φυσικό φαινόμενο – ήμουνα ζαλισμένος από την αντηλιά, τα μηλίγγια μου χτυπούσανε και τα μάτια μου ήτανε θαμπωμένα. Ανέβηκα στο σπίτι μου κι έπεσα μισοπεθαμένος σε μια πολυθρόνα.
-Τι έπαθες; Είσαι άρρωστος; μου είπε ο Λάμπρος Πορφύρας, που ήρθε σε λίγο να με πάρει, για να κάνουμε το συνηθισμένο μας περίπατο στη Φρεατίδα.
-Είμαι το πρώτο θύμα της ελληνοποιήσεως, του αποκρίθηκα.
Και, όταν του εξήγησα ποιος ήτανε, λίγο πριν, στο σπίτι μου, δεν άργησε να καταλάβει.
Μέσα στο επεισόδιο αυτό είναι ολόκληρος ο Περικλής Γιαννόπουλος. Ένας ουτοπιστής, που ονειρευότανε ν΄ αναστήσει γύρω του το ελληνικό θαύμα και που ζούσε ο ίδιος με την φαντασία του μέσα σ΄ αυτό. Το ελληνικό φως, σα μια αντίληψη φυσική και μεταφυσική μαζί, ήτανε η θρησκεία του. Περπατούσε ώρες μέσα στο φλογερώτερο ήλιο, ρουφώντας το φως με όλους του τους πόρους. Και γι΄ αυτόν όλη η φύση, από τον άνθρωπο ως το χορτάρι και ως την πέτρα, μονάχα μέσα στο φως ζούσε την πιο εντατική της ζωή. Κάποτε του είχα συστήσει δυο νέους Ρώσσους «εντελεκτουέλ», τους αδελφούς Πολλιακώφ, που μου είχαν έρθει συστημένοι από το νέο μου φίλο Μιχάλη Λυκιαρδόπουλο, που συνεργαζότανε τότε στα ρωσσικά φιλολογικά περιοδικά – αργότερα συνεργάστηκε και στο «Νουμά»- και που μου είχε μεταφράσει κάποια κομάτια μου, στο περιοδικό «Ζυγαριά». Μην έχοντας τον καιρό να τους ξεναγήσω, παρακάλεσα το Γιαννόπουλο να αναλάβει την φροντίδα αυτή. Δεν μπορούσα να τους δώσω καλύτερον οδηγό για την επίσκεψη των ελληνικών τοπίων και μνημείων. Έπειτα ήτανε τόσο πολιτισμένος και μιλούσε τόσο τέλεια τα γαλλικά, για να τους εξηγήσει το καθετί. Ο ευγενικός φίλος δέχθηκε ευχαρίστως, του παρουσίασα τους ξένους μου στο δωμάτιό του, ένα καμαράκι υπερώου, στο απάνω πάτωμα κάποιου ξενοδοχείου της πλατείας του Συντάγματος, που, με το τίποτα και με την λεπτότατη καλαισθησία του, το είχε μεταβάλει σε μια καλλιτεχνική γωνίτσα, και συμφωνήσανε την άλλη μέρα να πάνε στην Ακρόπολη. Ήτανε Ιούλιος μήνας και τους πήγε στον Ιερό Βράχο καταμεσήμερο, λέγοντάς τους, ότι μονάχα αυτήν την ώρα, ζούνε τα μάρμαρα, και μονάχα αυτήν την ώραν θα μπορούσανε να αισθανθούν στην σάρκα τους τον παλμόν της μυστικής των ζωής, κάτω από τα φιλιά του Απόλλωνα. Και οι δυο νέοι Ρώσσοι, που ήσαν αρκετά μυστικόπαθοι, όπως οι περισσότεροι άνθρωποι της φυλής τους, όταν κατέβηκαν, ξεθεωμένοι από τη ζέστη και την αντηλιά, βεβαίωναν, ότι, πράγματι, κάποιος θείος «ιχώρ» κυκλοφορούσε, την ώρα εκείνη, στην σάρκα των αρχαίων μαρμάρων. Με τέτοια φυσιολατρεία, ο μεγαλύτερος έπαινος που μπορούσε να μου κάνει, ο αλησμόνητος φίλος, ήτανε να μου στείλει κάποτε, ύστερα από το διάβασμα κάποιας σελίδας μου – δε θυμάμαι πια τι ήταν και που είχε δημοσιευθεί, - ένα γραμματάκι, όπου με το μεγάλο, ιδιόρρυθμο, γραφικό του χαρακτήρα, είχε χαράξει τις λίγες αυτές γραμμές:
«Πόσον ωραία βαδίζεις προς το Ελληνικόν φως».
Το περίεργο είναι, ότι ο ελληνολάτρης αυτός, που ονειρευότανε μια ελληνική αναγέννηση στα γράμματα, στην τέχνη, στη ζωή, με την απόλυτη κυριαρχία της ελληνικής γραμμής – η λέξη «γραμμή» έπαιζε μεγάλο και σχεδόν μεταφυσικό ρόλο σε όλα του τα γραψίματα – δεν είχε τίποτε ελληνικό στο ύφος ο ίδιος.
Του έλειπε το μέτρο, η λιτότης, η απλότης, η ευρυθμία. Το γράψιμο του ήτανε εμφαντικό, φορτωμένο, ακατάστατο, αφηνιασμένο, «βάρβαρο», με μια λέξη, στην αρχαία σημασία του όρου.
-Θέλεις να μας ελληνοποιήσεις, καημένε Περικλή, και είσαι ο τελευταίος των βαρβάρων…του είπα χωρατεύοντας κάποτε.
Και το επίστευα.
Έγραφε ακατάσχετα, χωρίς διακοπή. Και, όπως με βεβαίωσε ο φίλος Επισκοπόπουλος, ο σημερινός Nicolas Segur, που ήταν περισσότερο κοντά του, είχε στίβες ολόκληρες από χειρόγραφα στο δωμάτιό του. Πολύ λίγα απ΄ αυτά δημοσιεύθηκαν και τα άλλα είναι ζήτημα αν σώζωνται πουθενά, ή αν τα πρόσφερε ο ίδιος θυσία στον Ήφαιστο, πριν προσφέρει τον εαυτό του θυσία στον Ποσειδώνα.
Αλλά στα λίγα έργα, που άφησε ο Γιαννόπουλος – άρθρα σε περιοδικά και εφημερίδες και τα περίφημα δύο μανιφέστα του «Προς το Πανελλήνιον Κοινόν» - κοντά στα ουτοπιστικά πλάσματα της φαντασίας του, πόση εκφραστική δύναμη, κάποτε και τι μοναδικοί χαρακτηρισμοί προσώπων και πραγμάτων. Ο χαρακτηρισμός, έξαφνα του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου, ως ενός ανθρώπου, που με το ένα χέρι κρατεί αρχαία δακρυδόχη, για να δεχτεί τα δάκρυα μιας Αυτοκρατόρισσας, και με το άλλο ανακατεύει έναν τενεκέ με σκουπίδια, έμεινε ιστορικός. Και ο άκακος χαρακτηρισμός του μακαρίτη Πεσματζόγλου, που πλούτιζε τότε την Αθήνα και τα προάστεια από μέγαρα και επαύλεις διαφόρων ρυθμών, με το πρωτότυπο επίθετο «τρελοσπιτάς», έμεινε σαν ένα μονολεχτικό επίγραμμα.
Ο θαυμασμός του – ένας απεριόριστος λυρικός θαυμασμός σε καθετί που νόμιζε ελληνικό, - δεν περιωριζότανε στην φύση και στην αρχαιότητα. Ο «ελληνικός άνθρωπος» ήτανε, γι΄ αυτόν, το τελειότερο δείγμα του ανθρώπου, που έπλασε η Φύση. Και εξακολουθούσε να είναι.
Όλων των άλλων φυλών οι άνθρωποι ήσαν, απλούστατα, «ανθρωποειδείς».
Ο τελευταίος χαμάλης της προκυμαίας του Πειραιώς – μου είπε κάποτε, χωρίς καμμιά διάθεση να αστειευθεί – είναι πλάσμα ανώτερο από τον πιο πολιτισμένο Ευρωπαίο.
Δεν έμεινε, λοιπόν, παρά να λάβει ο σύγχρονος παραστρατημένος ρωμηός συνείδηση της υπεροχής του και να οδηγηθεί προς το «ελληνικό φως», για να ξαναφανερωθεί πάλι το ελληνικό θαύμα και να ξανανθίσει ο αρχαίος πολιτισμός. Και σ΄ αυτή την ωραία φανταστική προσπάθεια είχε αφιερώσει, με ανάλογα φανταστικά μέσα, όλη του την ωραία ζωή. Φυσικά, με μια τέτοια ψυχοσύνθεση, ο θεωρητικός κλασικισμός του δεν ήτανε, στην ουσία του και στην έκφραση του, παρά ένας άκρατος ρομαντισμός.
Ο καημένος ο Περικλής! Κάτω από την ευγενικώτατη παράσταση του ωραίου αυτού νέου, με τα τεφρόξανθα μαλλιά, τα πνευματικώτατα γαλανά μάτια, το άψογο ανοιχτόχρωμο ντύσιμο – γιατί και παληά ακόμα τα ρούχα του, φάνταζαν σαν της πρώτης φρεσκάδας – με το λευκό πάντα μαλακό λαιμοδέτη και το κλαδί της εληάς ή το άνθος της μυγδαλιάς – συχνά και η “αττική άκανθα” έπαιρνε τις τιμές της μπουτονιέρας του – κάτω, λοιπόν, από την πλούσια αυτή παράσταση, κρυβότανε ένας φτωχός, που έκρυβε περήφανα τη φτώχεια του και που είχε μείνει πολλές ημέρες νηστικός, επειδή δεν είχε να φάει.
Δεν μπορούσε να συμβεί διαφορετικά. Ο Γιαννόπουλος ήτανε ανίκανος για κάθε πεζή βιοποριστική εργασία, ξένη με τα ιδανικά του. Είχε πλούσιους συγγενείς και πλούσιους φίλους, που θα μπορούσαν και θα ήσαν ευτυχισμένοι να τον βοηθήσουν. Δε δέχτηκε ποτέ τίποτε από κανένα. Και, όταν μια φορά η αδελφή του, που είχε μάθει την κατάστασή του, του έστειλε κάποιο γενναίο ποσό από τη Σύρα, όπου έμενε, το γύρισε αμέσως με το άλλο ταχυδρομείο. Ο γαμπρός του τότε, που αντιπροσώπευε μία μεγάλη ξένη ατμοπλοϊκή εταιρεία μεταναστεύσεων, για να του δώσει μια πρόφαση εργασίας, ώστε να κερδίζει τη ζωή του, χωρίς να απασχολείται και υπερβολικά, τον διώρισε στο πρακτορείο του Πειραιώς, όπου άλλος διευθυντής θα είχε να κάνει όλη την πραγματική εργασία. Δέχτηκε στην αρχή με ευχαρίστηση. Και με προσκάλεσε μάλιστα – ήμουν τότε γιατρός στο Π. Ναυτικό – ν΄ αναλάβω την ιατρική επιθεώρηση των μεταναστών του γραφείου του. Δέχτηκα κι εγώ ν΄ αφιερώνω λίγες ώρες, που μου περίσσευαν από την υπηρεσία μου, στην εργασία αυτή, περισσότερο από την έλξη της συντροφιάς του Γιαννόπουλου, παρά από την έλξη ενός ασήμαντου κέρδους. Και έτσι κάθε απόγεμα ανταμώναμε με τον Περικλή γύρω από ένα τραπεζάκι καφενείου, στην πλατεία Θεμιστοκλέους, μπροστά στο μεταναστευτικό γραφείο.
Δεν πρέπει να υποθέσει κανείς, ότι ο Γιαννόπουλος είχε πάρει τη νέα του θέση στ΄ αστεία. Μόνο αργόμισθος δε θα δεχότανε να γίνει ποτέ. Είχε αφιερωθεί, απεναντίας, ολόψυχα στην δουλειά του και μελετούσε το μεταναστευτικό ζήτημα, με τον τρόπο το δικό του. Στους Έλληνές του, που μπαρκάρανε για την Αμερική, έβλεπε τους αποστόλους, που πήγαιναν να εκπολιτίσουν τους “ανθρωποειδείς” του Νέου Κόσμου. Και ήταν περήφανος, που συνεργαζότανε στην ελληνική αυτή κατάκτηση του κόσμου. Για ώρες ολόκληρες τον άκουγα να μου μιλεί, αποκλειστικά τώρα, στο λαϊκό καφενείο της προκυμαίας, για τα μεταναστευτικά ζητήματα, που είχε γίνει τέλειος κάτοχός τους, με την οξύτητα της παρατηρήσεώς του. Άξαφνα όμως δεν ξεύρω τι τον έκαμε ν΄ αλλάξει ιδέα. Και, πράκτορας αυτός μεταναστευτικού γραφείου – και είναι γνωστό τι μέσα μηχανεύονται τα μεταναστευτικά γραφεία, για να προσηλυτίσουν μετανάστες – αυτός άρχισε να κατηχεί τους πελάτες του γραφείου να μην μεταναστεύουν. Επειδή όμως η συνείδηση του δεν του επέτρεπε να εργάζεται σ΄ ένα γραφείο, υπονομεύοντας ο ίδιος τα συμφέροντά του, παραιτήθηκε. Και ξανάπεσε πάλι στην περήφανη φτώχεια του και στη μυστική του δυστυχία.
Μόνο ένας περιφρονητής του χρήματος σαν κι αυτόν μπορούσε να κάνει τέτοια πράμματα. Και για την περιφρόνηση του προς το χρήμα θα έφτανε ν΄ αναφέρω μια χαρακτηριστική σκηνή, που μου έμεινε βαθειά εντυπωμένη.
Μια παραμονή πρωτοχρονιάς, παίζαμε χαρτιά στο σπίτι του μακαρίτη μουσικού Αξιώτη. Ήτανε κι ο Γιαννόπουλος, που ακολουθούσε το παιγνίδι – μπακαρά σεμέν-ντε-φερ – χωρίς να παίζει. Με τα πολλά, τον καταφέραμε να κάνει ένα γύρο για το καλό του χρόνου. Έβγαλε δυο τάλληρα – τα μόνα, που είχε, όπως έμαθα αργότερα από τον ίδιο, απάνω του – και όταν ήρθε η σειρά του, έκανε μπάγκο. Κέρδισε τρεις φορές. Του είπα τότε, καθώς καθόμουνά κοντά του, ότι είχε το δικαίωμα ν΄ αποσύρει και να ξαναβγεί με ένα μικρό ποσό.
-Τ΄ αφίνω όλα…είπε, χωρίς να με προσέξει.
Ξανακέρδισε.
-Τ΄ αφίνω όλα.
-Τι κάνεις εκεί; του ψιθύρισα. Θα πέσεις και θα τα χάσεις όλα σου τα κέρδη μαζί με το κεφάλαιό σου. Αυτό είναι τρέλλα…Τράβηξε τα λεφτά σου.
-Τ΄ αφίνω όλα…ήτανε και πάλι η απάντηση του.
Όλοι του ποντάριζαν, περιμένοντας να πέσει από στιγμή σε στιγμή. Η τύχη όμως τον ευνοούσε απίστευτα. Έκανε δεκατρείς πάσσες στην αράδα. Μπροστά του είχε συσσωρευθεί ένας λόφος από χαρτονομίσματα.
-Είσαι τρελλός…του ψιθύρισα πάλι. Δεν μπορείς να κερδίζεις αιωνίως. Τράβηξε τα λεφτά σου. Θα πέσεις….
-Το ξέρω μου είπε ψυχρά.
Και γυρίζοντας προς τους πονταδόρους, που τον ρωτούσαν πόσα αφίνει.
-Τ΄ αφίνω όλα… ξαναείπε.
Έπεσε.
-Τα βλέπεις, τώρα; του είπα.
Γαλήνιος, ατάραχος, γελαστός, σα να μην του είχε συμβεί τίποτε, μου αποκρίθηκε.
-Μήπως δεν το ήξερα πως θα πέσω;
Και αποσύρθηκε σ’ ένα καναπεδάκι, χωρίς πεντάρα στην τσέπη, με το καλύτερο κέφι του κόσμου, για να εξακολουθήσει αμέριμνα το διάβασμα κάποιου περιοδικού, που είχε βρει απάνω σ΄ ένα τραπέζι.
Εννοείται, ότι τίποτε δεν άλλαξε στον κόσμο και στην Ελλάδα, με το κήρυγμα και το παράδειγμα του Περικλή Γιαννόπουλου. Το «Πανελλήνιον Κοινόν» έμεινε ολότελα αδιάφορο προς τα φλογερά μανιφέστα του και η προφητική του φωνή έσβυσε, χωρίς καμμιά απήχηση, «φωνή βοώντος εν τη ερήμω».
Για πολύν καιρόν, από τότε, ο Γιαννόπουλος δεν ακούστηκε πια. Είχε απελπισθεί τάχα κι ο ίδιος από το ιδανικό του ή είχε συγκεντρωθεί περισσότερο σ΄αυτό και, τραβηγμένος από την ζωή, είχε κλεισθεί μέσα στα τείχη της ουτοπίας του και ζούσε με τις σκιές και τα φαντάσματα ενός κόσμου, που τον είχε πλάσει ο ίδιος; Δεν εμάθαμε παρά την ηρωική του έξοδο.
Ένα πρωί, πλημμυρισμένο από φως – το ελληνικό φως, που τον είχε μεθύσει σε όλη του τη ζωή, σα δυνατό, παλαιό κρασί – καββαλίκεψε ένα άσπρο άλογο, τράβηκε προς το Πέραμα, με γρήγορο καλπασμό, και, όταν αντίκρυσε μπροστά του τα βουνά της Σαλαμίνας, κατέβηκε στο γιαλό, προχώρησε – φανταστικός καββαλάρης – στα γαλανά, διάφανα νερά, κράτησε τα ινία του αλόγου του σ΄ένα σημείο, πυροβόλησε την καρδιά του, με το όπλο που κρατούσε απάνω του, κι έπεσε, νεκρός, από τη σέλα του, μέσα στα ιερά κύματα, που τον δέχτηκαν, αδιάφορα κι αυτά σαν τους ανθρώπους, για να τον ξεβράσουν στο ακρογιάλι της Ελευσίνος, που του έγεινε τάφος, με λίγα λουλούδια του αγρού, που είχαν σκορπίσει απάνω στο ωραίο σώμα του νεκρού Αδώνιδος, ευλαβητικές, χωριάτισσες παρθένες.
Ο Περικλής Γιαννόπουλος δε στάθηκε τυχερώτερος στο έργο του θανάτου του από το έργο της ζωής του. Θέλησε να δημιουργήσει έναν ελληνικό θάνατο και πραγματοποίησε ένα θάνατο, που θα ταίριαζε περισσότερο στον Δον Κιχώτη, παρά σ΄έναν Έλληνα «εστέτ». Η Μοίρα του Μαγχησίου Ιππότη στάθηκε έτσι η Μοίρα της ζωής και του θανάτου του, μια Μοίρα βαρβαρικιά τραγική.

http://www.sarantakos.com/kibwtos/mazi/nirbanas_pergian.htm