ΤΟ ΙΕΡΑΤΕΙΟ ΤΩΝ ΕΛΕΥΣΙΝΙΩΝ ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ

Κατά την παράδοση, ιδρυτής των μυστηρίων της Ελευσίνας ήταν ο Εύμολπος,αρχηγέτης του γένους των Ευμολπιδών, ευσεβής βασιλιάς και αρχιερέας στον οποίο η Δήμητρα εμπιστεύθηκε τα σεμνά όργια , αλλά και φιλόπατρις , πεσών υπέρ πατρίδος στον αγώνα εναντίον των Αθηναίων.Το όνομά του το πήρε λόγω της ευφωνίας του η οποία εκληροδοτείτο για όλους τους διαδόχους του, ως απαραίτητο λειτουργικό εφόδιο μέχρι των εσχάτων των μυστηρίων χρόνων. ΄Ετσι και ο  Κήρυξ, ο γενάρχης των Κηρύκων είχε το όνομά του από το κηρύττειν και οι Κροκωνίδες από το κρουκούν τους μύστες. Το γένος των Ευμολπιδών ήταν από τα επιφανέστατα όχι μόνο στην Ελευσίνα, αλλά και μεταξύ των ευγενέστατων οίκων των Αθηνών, και γι΄αυτό οι Ευμολπίδες ασκούσαν σπουδαία επί τα δημόσια επιρροή, και μαζί με τους Κήρυκες ήσαν οι κύριοι επιμεληταί των μιστηρίων, όλα δε τα μέλη του οίκου ακόμα και αυτά που δεν είχαν ιερατικό αξίωμα, είχαν το δικαίωμα να μυούν, ώφειλαν να λογοδοτούν και πολλές φορές τους βρίσκομε συγκεντρωμένους σε κοινές συσκέψεις. Ως προς τη διοίκηση των μυστηρίων και την ερμηνεία των άγραφων νόμων είχαν κληρονομικά δικαιώματα κατωχυρωμένα από την πολιτεία . Αλλά και δικαστική εξουσία είχαν, αποτελούντες δικαστιό σώμα, το οποίο υπό την προεδρία του βασιλιά έκρινε δίκες θρησκευτικής φύσεως και ασέβειας στα μυστήρια.

 ΙΕΡΟΦΑΝΤΗΣ
Από τον οίκο των Ευμολπιδών ελαμβάνετο ο Ιεροφάντης, ο πρώτος τη τάξει στην Ελευσινιακή ιεραρχία, ισότιμος με τον pontificem maximum  των Ρωμαίων. Προίστατο των μυστηρίων ως υπέρτατη αρχή . Η Αθηναϊκή πολιτεία παρείχε στους Ιεροφάντες τις ίδιες τιμές  με αυτές των ανώτατων πολιτικών αρχόντων, και μάλιστα ανώτερες από αυτές των ιερέων των αρχαίων επιχωρίων θεοττήτων.Στους δε καταλόγους των αεισίτων, και των σιτουμένων στο πρυτανείο, πρώτοι αναγράφονταν οι ιερείς της Ελευσίνας, ενώ οι ιερείς της Πολιούχου ούτε καν μνημονεύονται.
Στον καθημερινό βίο και στην μυσταγωγική λειτουργία ο Ιεροφάντης φέρει, χιτώνα ποδήρη και επενδύτη με φαρδιά ημιβραχιόνια,αξίωμα του Δαδούχου, το οποίο διετηρείτο στον ίδιο οίκο διατηρουμένων επί δύο αιώνες κατ΄εναλλαγ ζωσμένο με ζώνη περιεστραμμένη και δεμένη πίσω σε κόμπο. Η μακριά κόμη έχει δεθεί σε κρωβύλο, συνεχόμενο με περίδεσμο. Η αρχαιότροπη αυτή περιβολή και η διάταξη της κόμης, δεν υπήρχαν πιά στα χρόνια του Θουκυδίδη, ωστόσο διατηρήθηκαν στα μυστήρια και στην ορχήστρα και γι΄αυτό δεν είναι αλήθεια αυτό που λέγεται από τον Αθήναιο ότι οι ιερείς της Ελευσίνας έλαβαν τον τύπο της στολης τους από τη θεατρική περιβολή του Αισχύλου. Στα μεγάλα μυστήρια και μάλιστα στα εποπτικά έφερε βαρύτιμη πορφυρή περιβολή κατάστικτη από χρυσά άστρα.
Το αξίωμα του Ιεροφάντη ήταν ισόβιο, όπως μαρτυρούν οι επιγραφές και κληρονομικό εντός του γένους των Ευμολπιδών, όπως μπορούμε να εικάσουμε και από τογεγονός ότι για δύο αίώνες εναλλάσονται δύο ονόματα αυτά του Ιππονίκου και Καλλίου. 
Από πολλές αρχαίες μαρτυρίες βεβαιούται ότι ο Ιεροφάντης είχε αυστηρή υποχρέωση να είναι έγγαμος, μνημονεύονται γιοί και θυγατέρες αυτών, αλλά αφ΄ετέρου ώφειλε κατά την περίοδο των εορτών να αγνεύει και να απέχει από τα αφροδίσια, καταστέλλοντας με κώνειο κάθε σαρκική διέγερση και περιερχόμενος σε κατάσταση ανικανότητας.
Ο Ιεροφάντης κατά την περίοδο των μυστηρίων  γινόταν ιερώνυμος, αποβάλλοντας το κοσμικό όνομα και προσαγορευόμενος δια του τίτλου του ή καλούμενος ίσως Ποσειδώνιος ( ο  Εύμολπος θεωρείτο γιός του Ποσειδώνα)  όπως συνάγεται από επιγραφή  συν δε Ποσειδάωνι φερώνυμος ευ παρεκλήθη.Προς ακριβέστερο καθορισμό πρσετίθετο το όνομα του πατρός μεταξύ του τίτλου και του δημοτικού, Ιεροφάντης Ευστρόφου Πειραιεύς - Ιεροφάντης Μενεκλείδου Κυδαθηναιεύς κ.λπ.
Το σπουδαιότατο από τα έργα του ήταν το φαίνειν τα ιερά, απ΄όπου είχε και το όνομα. κατά τον οργανικό νόμο των μυστηρίων ώφειλε με τον Δαδούχο να μεριμνά για την αθροώτερη προσέλευση των Ελλήνων στα μυστήρια, και για τις απαρχές κατά τα πάτρια και την μαντεία από τους Δελφούς και για τούτo έδινε συστατικές επιστολές στους σπονδοφόρους  που καλούσαν τους ΄Ελληνες να μετέχουν στα μυστήρια "ως πας Ευμολπίδης και Κήρυξ εμύει μύστας και ο Ιεροφάντης, αμειβόμενος δι΄ οβολού  καθ΄ημέραν". Επιμελείτο με όλους τους Ευμολπίδες για την εύκοσμη παραπομπή των ιερών από την Ελευσίνα στην πόλη και το αντίθετο. Μαζί με τον Δαδούχο συνέτασσε την πρόρρηση, την οποία εκήρυττε  στην Ποικίλη στοά ο Ιεροκήρυξ. Εάν γεννιόταν αμφισβήτηση για το αποδεκτό κάποιου μύστη, έκρινε ο Ιεροφάντης. Ερμήνευε ως νομικός σύμβουλος της πολιτείας τους άγραφους θείους νόμους σύμφωνα με τις παραδόσεις που επιζούσαν από γενιά σε γενιά, και περιβάλλονταν από μυστήριο και ιερότητα και ευλάβεια, οι οποίες καλούνταν νόμοι, αρχαία νόμιμα, τα πάτρια Ευμολπιδών, τα ιερά και πάτρια. Το δικαίωμα αυτό  δεν το είχαν οι Δαδούχοι. Επειδή η αισχροκέρδεια ωργίαζε στην πανήγυρη της Ελευσίνας, ασκούσαν αυστηρή εποπτεία με τους αρμόδιους άρχοντες στους δούλους ( αστυφύλακες της αγορανομίας) που είχαν ορισθεί να επιβλέπουν την ακρίβεια των μέτρων και σταθμών, για να μην δυσφημείται η πόλη και προκαλείται δυσαρέσκεια στους ξένους. Επιμελείτο με όλους τους Ευμολπίδες και Κήρυκες του ιερού της Ελευσίνας. ΄Οπως στους θεράποντες κάθε θεότητας, έτσι και στους ιερείς απαγορευόταν να περιβάλλονται και άλλο ιερατικό αξίωμα, στον δε Ιεροφάντη απαγορευόταν απολύτως να περιβάλλεται άλλα αξιώματα.Ο Ιεροφάντης είχε προεδρία στο Θέατρο και ο θρόνος του αποτελούσε διπλό θρόνο με τον Ιερέα του Δηλίου Απόλλωνα . Ευρισκοταν δε πολύ κοντά στο θρόνο του Ιερέα του Διονυσίου του Ελευθερέως και ήταν αέισιτος , μπορούσε δε να τύχει και αδριάντος στην Ελευσίνα.
Οι Ευμολπίδες διατήρησαν το αξίωμα αυτό μέχρι την κατάλυση των μυστηρίων πλην του τελευταίου Ιεροφάντη.
Με το βαθμό του Ιερφάντη αντιστοιχεί κι΄αυτός της Ιεροφάντιδος. Αυτές φαίνεται ότι ήταν δύο, η μεν της Δήμητρας , η δε της Κόρης. ΄Ηταν ισόβιες , από τον οίκο των Ευμολπιδών και ιερώνυμοι από τη στιγμή που αναλάμβαναν το αξίωμά τους, τουλάχιστον δε τους ύστερους χρόνους, μπορούσαν να είναι έγγαμοι, εφόσον μνημονεύονται τα τέκνα και οι απόγονοί τους. Από τους αδριάντες των Ιεροφαντίδων που βρέθηκαν στην Ελευσίνα, βλεπουμε ότι αξιούνταν αυτής της τιμής. Κατά τον Φώτιο, οι Ιεροφάντιδες φανέρωναν τα ιερά στους μυούμενων, μιάς δε από αυτές εξαίρεται το άσμα.' ΄Αλλη καυχάται ότι εμύησε τον Αδριανό, άλλη ότι έστεψε τον Αντωνίνο και τον Κόμμοδο.

ΚΗΡΥΚΕΣ
Οι κήρυκες ΄ανήκαν στα επιφανέστατα γένη των Αθηνών. Κατά τον Παυσανία γενάρχης των Κηρύκων ήταν ο Κήρυξ, νεώτερος γιός του Ευμόλπου του βασιλιά της Ελευσίνας. Αλλά οι Κήρυκες αυτοί, μη αναγνωρίζοντας την γενεαλογία αυτή, ανήγαν το γένος τους στον Κύρυκα γιό του Ερμή και την ΄Αγραυλο ή ΄Ερση ή Πάνδροσο, κόρες του βασιλιά των Αθηνών Κέκροπα. Πολλοί αρνήθηκαν την εξ Ελευσίνος καταγωγή τους, δεχόμενοι ότι κατά την πολιτική ένωση της Ελευσίνας με την Αθήνα οι Κήρυκες, Αθηναίοι, δόθηκαν με την συνθήκη από την Αθήνα σε ιερά , αντίρροπο των Ευμολπιδών και της Ελευσίνας. Τϊποτα δεν είναι βέβαιο. Τα μέλη του γένους , έχοντας δικό τους άρχοντα, συσκέπτονταν στην Ελευσίνα στον οίκο των Κηρύκων, συνεδριάζοντας πολλές φορές δε  έκαναν κοινές συσκέψεις με τους Ευμολπίδες. Πολιτικά αξιώματα είχαν οι Κήρυκες κατά τους τελευταίους αυτοκρατορικούς χρόνους. Ο οίκος των Κηρύκων είχε τα περισσότερα ιερατικά αξιώματα.  Ενώ οι Ευμολπίδες κατά προνόμιο περιβάλλονταν μόνο τον πρώτο βαθμό της ιεραρχίας, οι Κήρυκες περιβάλλονταν τρία ιερατικά αξιώματα, του Δαδούχου, του Ιεροκήρυκα και του ιερέα επί τω βωμώ.

ΔΑΔΟΥΧΟΣ.
Ο Δαδούχος ήταν ο πρώτος στην  τάξη μετά τον Ιεροφάντη και πολλές φορές μνημονευόταν μαζί του. Ονομαζόταν έτσι επειδή έφερνε δάδες στα χέρια , ρύθμιζε τον φωτισμό και σκοτισμό του Τελεστηρίου. Εφερε την ίδια στολή με τον Ιεροφάντη και κρωβύλο και στρόφιο και είχε ποικίλα προνόμια και ιερά καθήκοντα. Συμμετείχε στις καθαρτήριες και ιλαστήριες θυσίες, χρησιμοποιώντας το ιός κώδιο και έχει βοηθό την ιέρεια την δαδουχούσα. Το δικαίωμα της προρρήσεως κοινό με τον Ιεροφάντη, την διάκριση της ιερωνυμίας, αλλά σε πολύ περιορισμένο μέτρο. Ανέπεμπε ευχές. Καλούσε με τον Ιεροφάντη τους ΄Ελληνες στην προσφορά απαρχών. ¨Ηταν αείσιτος και με τον ιερέα του Πυθίου Απόλλωνα είχε διπλό θρόνο στο Διονυσιακό θέατρο. Στον απολογισμό δε του ιερού μνημονεύεται και κατοικία του  Δαδούχου. Το αξίωμα ήταν κληρονομικό και ισόβιο, ανήκε στον ίδιο οίκο, του οποίου τα μέλη τα δικαιούμενα σε διαδοχή έφεραν εναλλάξ τα ονόματα Καλλίας και Ιππόνικος.

ΙΕΡΟΚΗΡΥΞ
΄Ετσι καλείται στους κλασσικούς χρόνους και τους Ρωμαϊκούς και από τον Ξενοφώντα ο των μυστών Κήρυξ. Επίσης στο Διονυσιακό θέατρο θρόνος επιγράφεται Ιεροκήρυκος. Στην εκλογή αυτού υπολογιζόταν πρωτίστως η διαύγεια και η οξύτης της φωνής. Αυτός εκήρυττε την πρόρρηση κατά τον αγυρμό, κατά δε την  έναρξη επέτασσε ιερά σιγή.Στην τελετή υποδυόταν τον Ερμή, που στέλλεται από τον Δία στον ΄Αδη. Ελάμβανε ως μυσταγωγός από κάθε μύστη καθημερινά μισό οβολό. Κατά τους αυτοκρατορικούς χρόνους εδικαιούτο να λαμβάνει και υψηλά αξιώματα. Το αρχείο του στην Ελευσίνα ονομαζόταν Κηρύκειο.

Ο ΕΠΙ ΤΩ ΒΩΜΩ ΙΕΡΕΥΣ.
Για πρώτη φορά μνημονεύεται σε γνωστό ψήφισμα των κλασσικών χρόνων. Αργότερα καμμία μνεία δεν γίνεαι γι΄αυτόν και μόνο στους αυτοκρατορικούς χρόνους μνημονεύεται συχνότερα. Ανήκε στο γένος των Κηρύκων, και είχε ως έργο να θυσιάζει τα θύματα στον περίβολα του ιερού. Αλλά στην Ρωμαϊκή κυριαρχία φαίνεται ότι προσέλαβε αίγλη, γιατί το αξίωμα αυτό το έφεραν σπουδαίοι άνδρες. Ο Λ. Μέμμιος καυχάται ότι εμύησε τρεις αυτοκράτορες Ρωμαίους, τον Μ. Αυρήλιο και τον Κόμμοδο. Σαν μυσταγωγός λάμβανε αμοιβή . Και οι τρεις α υτοί βαθμοί είχαν προεδρία στο θέατρο, ήταν αείσιτοι, τύγχαναν αδριάντων στην Ελευσίνα και τα αξιώματά τους ήταν ισόβια και κληρονομικά σε ορισμένη οικογένεια.

ΤΟ ΑΛΛΟ ΙΕΡΑΤΕΙΟ.
Εκτός από τους προηγούμενους υπήρχε στην Ελευσίνα μεγάλος βαθμός και άλλων ιερατικών αξιωμάτων.
1) Η Ιέρεια της Δήμητρας , η οποία καλείτο και ιέρεια και στους αυτοκρατορικούς χρόνους ιέρεια της Δήμητρος και της Κόρης. Ανήκε στον οίκο των Φιλλειδών, κατοικούσε στην Ελευσίνα, στην Ιερά οικία, συντηρούμενη από τον ιερό θησαυρό, ήταν επώνυμη του έτους στην Ελευσίνα και ισόβια. ΄Οτι αυτή είναι επώνυμη και όχι ο Ιεροφάντης, μαρτυρεί ότι το πάλαι η λατρεία της Δήμητρας ήταν λατρεία γυναικών και η σεπτοτάτη πασών. Στα δρώμενα στα λειτουργικά δράματα , υπεδύετο την Κόρη και τη Δήμητρα, όπως ο Ιεροφάντης τον ΄Αδη και τον Δία. Στα ψηφίσματα μνημονεύεται  με τον Ιεροφάντη και ενίοτε πριν απ΄αυτόν, φαίνεται δε ότι πολλές φορές είχε προστριβές με αυτόν και ρίξη για την αρμοδιότητα στη θυσία και στα γέρα.
2) Οι Σπονδοφόροι, αυτοί που έφερναν τις σπονδές ανά την Ελλάδα και καλούσαν στα μυστήρια λαμβάνονταν από τον οίκο των Ευμολπιδών και των Κηρύκων.
3) Ο ιερεύς παναγής, προνόμιο των Κυρύκων. Ο θρόνος του στο Διονυσιακό θέατρο επιγράφεται Κήρυκος παναγούς και ιερέως. Κάποια έργα τους τα αγνοούμε.
4) Ιέρειες παναγείς, είχαν το προνόμιο να αγγίζουν και να περιφέρουν τα ιερά. Αποτελούσαν κοινότητα θρησκευτική και ζούσαν κοινοβιακά, σε οικίες που συντηρούνταν από το ιερό, άγαμες, αφοσιωμένες στην λατρεία των δύο θεοτήτων. Δεν είναι αυτές που καλούνταν Μέλισσες, γιατί το όνομα αυτό έφεραν μόνο αυτές του Ιερού της Δήμητρας στην Πάρο.
5) Ο φαιδυντής, ο οποίος συνήθως καθάριζε τα αγάλματα των θεών, δια του ορθάπτου, πιλήματος φοινικού εξ΄ερίων.
6) Ο Ιακχαγωγός , ήταν ισόβιος, είχε προεδρία στο θέατρο και ασφαλώς θα ήταν Αθηναίος. Την 19η Βοηδρομιώνος άρχιζαν από πρωί οι προπαρασκευές για την επαναφορά των Ελευσινίων ιερών. Ο άρχοντας βασιλιάς ή ο άρχοντας των Ευμολπιδών σύμφωνα με επιγραφή του 200 μ. Χ, καλώντας εν καιρώ τον κοσμητή των εφήβων, παρήγγελλε να ετοιμάσει αυτούς, ώστε ένστολοι και με όπλα να συνοδεύσουν πάλι τα ιερά. Οι αρμόδιοι ιερείς παρελάμβαναν αυτά από το Ελευσίνιο στην πόλη, όπου είχαν αποτεθεί και με πομπή παρακολουθούμενοι από πολυάριθμο πλήθος πορεύονταν μέσω της αγοράς στο Ιακχείο, στο Δϊπυλο. Από εκεί αφού παραλάμβαναν το ξόανο του Ιάκχου, αντιπροσώπου της πόλεως, ο οποίος ταυτίστηκε αργότερα με τον Διόνυσο, φέρον δάδα, το τοποθετούσαν σε άμαξα, που συνόδευε ο ειδικός ιερέας , ( Ιακχαγωγός) και έπειτα αφού ευπρεπιζόταν όλη η  πομπή, έβγαιναν από την Ιερά πύλη, την οποία προ ετών αποκάλυψε ο Bruckner, και από εκεί ξεκινούσαν για την Ελευσίνα από την Ιερά οδό της οποίας τα ίχνη ακολουθεί και η σημερινή ομώνυμη οδός.
7) Ο ιερεύς Θεού και Θεάς και Ευβουλέως. Εκτός από την θεική τριάδα Δήμητρα-Κόρη- τω θεώ και Τριπτόλεμος , υπήρχε και η τριάδα Θεός -Θεά και Ευβουλεύς (΄Αδης). Δεν γνωρίζουμε ποιοί ήταν . Εικάζεται ότι ήταν Πελασγικοί αρχαίοι Θεοί, διότι οι Πελασγοί είχαν ανώνυμους Θεούς άν δεχθουμε πως τα μυστήρια ήταν Πελασγικής προελεύσεως.
8) Ο Νεωκόρος,  που κοσμούσε και επιμελείτο τον ναό της Δήμηρας, έχοντας σαν κατοικία το νεωκόριο στον περίβολο του ιερού.
9) Ο Υδρανός,ο οποίος είχε ως έργο τον καθαρμό του μύστη . Η κάθαρση αυτή αντιστοιχούσε προς το Χριστιανικό βάπτισμα και τελείτο με ραντισμό. Το όνομά του προέρχεται από το υδραίνειν, πλύνειν, ραντίζειν δια ύδατος.
10) Ο Λικνοφόρος ο οποίος έφερε το ιερόν Λίκνον (κόσκινο) το οποίο σειόμενο βοηθούσε στον καθαρμό όπως ακριβώς το κόσκινο σειόμενο αποχωρίζει από τον σίτο τα άρχρηστα και επιβλαβή. Τα νεογέννητα τοποθετούνταν σε λίκνο για να καθαριστούν από τους ρύπους του τοκετού. Και τα λικνιζόμενα βρέφη απομιμούνται τις καθαρτικές κινήσεις του κόσκινου. Δήμητρος γαρ καρπών το εργαλείον.
11) Ο Ιεραύλης, υμνωδοί και υμνήτριες.Κατά τις τελετές τα λεγόμενα εμψυχόνονταν με μουσική.Πολλές φορές αναφέρονται και ύμνοι που μεθούσαν με την μουσική τους μυούμενους, οδηγώντας τους σε γοητευτική ευλάβεια, μέσα τα οποία χρησιμοποιούμε και σήμερα. Ο Πολυδεύκης μεταξύ του ιερατείου μνημονεύει και τον Ιέραυλο,ο οποίος συνόδευε με τον αυλό τα άσματα συντονίζοντας τους Υμνωδούς και τις Υμνήτριες . Στοβ. Ανθ. φωναί και σεμνότητες ακουσμάτων ιερών.
12) Ο Πυρφόρος, παις που έφερε χλαμύδα και στρόφιο, ο οποίος διατηρούσε το πυρ και το έφερε στους βωμούς δια την τέλεση των μυστηρίων. ίσως να είναι ο 
13) ο παις αφ΄εστίας.Εστία είναι  στο κέντρο της πόλεως ή στο Πρυτανείο, όπου καιγόταν το άσβεστο πυρ, το οποίο λάμβαναν οι άποικοι, για να διαδηλώσουν τον ιερό σύνδεσμο της αποικίας με την μητρόπολη. Τον άρρηκτο σύνδεσμο της πόλεως προς τα ιερά στην Ελευσίνα παρίστανε σαν αντιπρόσωπος της πόλεως μυηθείς δημοσία δαπάνη στο πρωτανείο, ο παίς αυτός (ή κόρη), ο οποίος χωρίς να είναι ιερεύς τελούσε ιερατικά καθήκοντα, ευχόμενος όπως οι ιερείς υπέρ πάντων . Η μύηση του παιδός στην εστία της πόλεως γινόταν ίσως κατ΄απομίμηση της θεραπείας του βασιλόπαιδος Δημοφώντα στην εστία των ανακτόρων από την Δήμητρα και ίσως από τους Κροκωνίδες , οι οποίοι ειδικώς λάτρευαν και την Εστία. Κατά τα Ανέκδοτα του Bekker αυτός κληρονόταν από έναν αριθμό προεκλεγμένων παίδων ( ή κορών) και αντιστοιχεί στον Αναγνώστη, της Ορδόδοξης Εκκλησίας , ο οποίος και την Αποστολική περικοπή μπορεί να διαβάζει στο ναού και τους Ιερούς Ψάλτες να βοηθά και τον Ιερέα κατά την περιφορά των Αγιών.
Ο τίτλος ήταν τιμητικότατος και στον περίβολο του ιερου της Ελευσίνας βρέκθηκε εικοσάδα βάθρων ααδριάντων παίδων ή κορών, μυηθέντων, τους οποίους έφτιαξαν οι οικογένειές τους. Στην απονομή της τιμής αυτής προσετίθετο ενίοτε επικουρος και ο δήμος ή η βουλή ή ο ΄Αρειος Πάγος.
14) Ο Πολυδεύκης τέλος μνημονεύει και ιερέα δαειρίτην και ιέρειαν διειρίτιν, ιερείς της θεάς Δα(ε)ίρας, (δάειρα(δαήνται) ή γνώσεις (δαίειεν) η καίουσα (δαήρ) ή ανδραδέλφη) η οποία φαίνεται ότι ήταν χθονία θεότητα, παλαιά, εχθρική προς την Δήμητρα και την Κόρη, και γι΄αυτό η ιέρεια της Δήμητρας ούτε παρίστατο κατά την προς την Δάειρα θυσία , ούτε γευόταν από τα θύματα. Λέγεται από τον Παυσανία, θυγάτηρ του Ωκεανού, σύζυγος του Ερμή και μητέρα του επώνυμου της ιεράς πόλεως ήρωα Ελευσίνου ,και κατά τον Φερεκύδη, ήταν αδελφή της Στυγός. Κανένα ίχνος της λατρείας αυτής  δεν βρέθηκε στις ανασκαφές, φαίνεται δε ότι ούτε οι αρχαίοι γνώριζαν πολλά γι΄αυτήν. εν τούτοις ετύχανε θυσιών και κατά τους χρόνους του Λυκούργου.

ΠΗΓΉ: 
TA MΥΣΤΗΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΟΣ
Δημητρίου Ν.Γούδη
εκδόσεις ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ
    

Η Κοιλάδα του Θανάτου και οι «Έλληνες» Χαβ-Μούσουβς

Στη νοτιανατολική Καλιφόρνια, λίγο δυτικά από τα σύνορα της Νεβάδα, στη λεκάνη και
περιοχή της ερήμου Μοχάιβ, υπάρχει μια άνυδρη, έρημη περιοχή, μεγάλο μέρος της οποίας
είναι κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Το 1849 μια ομάδα 30 ατόμων προσπάθησε να
τη διασχίσει αναζητώντας ένα πιο σύντομο δρόμο προς τα χρυσωρυχεία της Καλιφόρνιας.
Από αυτούς επέζησαν τελικά μόνον οι 18, οι οποίοι και έδωσαν στη φοβερή αυτή περιοχή το
σημερινό της όνομα: Death Valley, δηλαδή Κοιλάδα του Θανάτου.
Η κοιλάδα του θανάτου είναι από τις θερμότερες περιοχές του κόσμου, αν όχι η θερμότερη,
όπως υποστηρίζουν οι λιγοστοί κάτοικοί της. Οι καλοκαιρινές θερμοκρασίες της ξεπερνούν
τους 51,7° C υπό σκιά και σπάνια πέφτουν κάτω από τους 21,1° C. Η Εθνική Μετεωρολογική
Υπηρεσία των ΗΠΑ κατέγραψε το 1913 την υψηλότερη μέχρι τώρα θερμοκρασία των 56,7°
C, τη δεύτερη υψηλότερη σε όλο το κόσμο μετά τους 57,8 βαθμούς Κελσίου πουκαταγράφηκαν στη Λιβύη το 1936. Η κοιλάδα περιέχει επίσης το χαμηλότερο σημείο του
δυτικού ημισφαιρίου, 86 μέτρα κάτω από τη στάθμη της θάλασσας.
Αρκετοί υδάτινοι δρόμοι εισέρχονται στη κοιλάδα, ανάμεσα σε αυτούς ο ποταμός Αμαργόσα
από τα νότια και ο Φέρνις Κρηκ από τα ανατολικά, αλλά μόνο μετά από δυνατές βροχές, που
είναι σπάνιες, περιέχουν αυτοί νερό. Οι χαμηλότερες περιοχές της κοιλάδας είναι πεδιάδες
άλατος, χωρίς βλάστηση, ενώ οι υψηλότερες περιοχές της περιέχουν ένα μείγμα άμμου και
κόκκων άλατος σχηματίζοντας περιστασιακά θίνες.

Την αρχαία εποχή έφθανε πολύ περισσότερο νερό στη Κοιλάδα του Θανάτου. Κατά την
εποχή των παγετώνων της Πλειστόκαινης Περιόδου (πριν περίπου από 55.000 χρόνια)
υπήρχε η λίμνη Μάνλυ που γέμιζε τη κοιλάδα μέχρι βάθος 180 μέτρων. Πιο πρόσφατα (πριν
από 2.000 - 5.000 χρόνια), την κατελάμβανε μια αβαθής λίμνη. Η εξάτμισή αυτής της λίμνης
δημιούργησε τη σημερινή λεκάνη άλατος.
Το πλάτος της Κοιλάδας του Θανάτου είναι 6 έως 26 χιλιόμετρα και το μήκος της περίπου
225 χιλιόμετρα. Αυτή περιβάλλεται σχεδόν από παντού από γυμνές οροσειρές, ηφαιστειακής
ως επί το πλείστον προέλευσης. Ανατολικά υπάρχει η οροσειρά Αρμαγόσα. υτικά η
οροσειρά Πάναμιντ, που μας ενδιαφέρει εδώ, η οποία με την υψηλή κορυφή της Telescope
Peak (Κορυφή Τηλεσκόπιο) ύψους 3.368 μέτρων, μπλοκάρει τους υγρούς ανέμους του
Ειρηνικού. Νότια είναι τα όρη Όουλσχεντ και βόρεια τα όρη Συλβάνια.
Στη Κοιλάδα του Θανάτου ζουν για αιώνες οι Ινδιάνοι Paihute. Αυτοί έχουν μια πολύ
ενδιαφέρουσα ιστορία για την αρχαία εποχή της κοιλάδας και τους ανθρώπου που ζούσαν
τότε σε αυτή. Τη παρουσίασε για πρώτη φορά στο περιοδικό Fate το Σεπτέμβριο του 1949 ο
Όγκα - Μάκε, ένας Ινδιάνος Ναβάχο στον οποίο την είχε αποκαλύψει ο γέρος αρχηγός των
Paihute. Στο αντίστοιχο άρθρο του με τίτλο Φυλετικές Μνήμες Ιπταμένων ίσκων ο Όγκα -
Μάκε εξιστορεί το μυστικό αυτό της φυλής των Paihute σα μια εκτίμηση προς το περιοδικό
για την υποστήριξή του στο πρόβλημα της φυλής του την άνοιξη του 1948 που βοήθησε στην
ανακούφισή τους από τις δυσκολίες του ερχόμενου χειμώνα. Από τη μεριά του ο εκδότης του
Fate επεσήμανε ότι υπήρξε για πολλά χρόνια φίλος των Ινδιάνων και σπάνια έχει γνωρίσει
κάποιον από αυτούς να λέει ψέμματα και πώς είναι πλήρως πεπεισμένος για την ειλικρίνεια
της ιστορίας.

Οι περισσότεροι που διαβάζετε αυτή την ιστορία είσαστε πιθανά λευκοί και το αίμα που τρέχει
στις φλέβες σας έχει μια ιστορία ενός ή το πολύ δύο αιώνων μακριά από την Ευρώπη. Στα
βιβλία σας μιλάτε για τους Ιπτάμενους 0ίσκους ή τα Μυστηριώδη Σκάφη σαν κάτι το
καινούργιο, σαν ένα ιδιαίτερο γεγονός του εικοστού αιώνα. Πώς θα μπορούσατε να
σκεφτόσαστε διαφορετικά; Αν όμως είχατε ένα κόκκινο δέρμα και ένα αίμα που έχει γεννηθεί
και τραφεί για αμέτρητες χιλιάδες χρόνια σε αυτές τις περιοχές, θα ξέρατε ότι αυτό δεν είναι
αληθινό. Θα ξέρατε ότι οι πρόγονοί σας που ζούσαν σε αυτά τα βουνά και σε αυτά τα λιβάδια
για αμέτρητες γενεές, είχαν ξαναδεί αυτά τα πλοία και είχαν μεταβιβάσει την ιστορία τους στους
μύθους σας, οι οποίοι δεν είναι παρά η άγραφη ιστορία του λαού σας. 0εν το πιστεύετε; Και
γιατί να το κάνετε; Γνωρίζοντας την περιφρονητική σας δυσπιστία, οι αφηγητές του λαού μου
έχουν κλείσει με πικρία τα χείλη τους ενάντια σε κάθε εξωτερίκευση αυτής της γνώσης.

Εντούτοις, έχω επισημάνει στους αφηγητές των ιστοριών το εξής: τώρα που οι άνθρωποι
ξαναβλέπουν τα πλοία στον ουρανό, είναι συνετό εμείς, η αρχαιότερη φυλή, να κρατάμε τη
γνώση μόνο για μας; Έτσι για μένα, έναν Ινδιάνο, μερικοί από τους σοφούς του λαού
μου έχουν μιλήσει, και αν ενδιαφέρεστε, θα σας επιτρέψω να κάτσετε μαζί μας και να ακούσετε
τις ιστορίες τους.
Ας πούμε ότι είναι σούρουπο σε εκείνο το παράξενο μέρος που εσύ, ο λευκός άνθρωπος,
ονομάζεις «Κοιλάδα του Θανάτου». Έχω περάσει τον καπνό...στον ηλικιωμένο αρχηγό των
Paihutes, ο οποίος κάθεται απέναντί μου, δίπλα σε μια μικρή φωτιά, βάζοντας μερικά
καλαμπόκια πάνω της...
Ο γέρος αρχηγός φαινόταν σα μια ζαρωμένη μούμια καθώς κάθισε εκεί ρουφώντας τη πίπα
του. Εντούτοις τα μάτια του δεν ήσαν αφηρημένα, αλλά κοιτούσαν προς τα πίσω στα μακριά
μονοπάτια του χρόνου. Ο λαός του είχε κρατήσει τις κοιλάδες Ίνυο, Πάναμιντ και τη Κοιλάδα
του Θανάτου για αμέτρητους αιώνες πριν τον ερχομό του λευκού ανθρώπου. Τώρα καθόμασταν
στην κοιλάδα που ο λευκός άνθρωπος ονομάζει «του Θανάτου», αλλά την οποία οι Ινδιάνοι
Paiute ονομάζουν Τομέσα - Φλεγόμενη Χώρα. Μπροστά μου, καθώς κοίταζα ανατολικά, τα
όρη Φιούνεραλς είχαν βάλλει μωβ κουβέρτες γύρω από τα πόδια τους, ενώ το πρόσωπό τους
είχε το χρώμα του άλικου. Πίσω μου τα όρη Πάναμιντς ανέρχονταν σαν ένας πανύψηλος
τοίχος, σκοτεινά μπροστά από τον δύοντα ήλιο.

Ο γέρος Paiute Ινδιάνος κάπνισε για αρκετή ώρα τον καπνό μου πριν τον φυσήξει με σεβασμό
προς τις τέσσερες διευθύνσεις. Μετά μίλησε.
«Μ’ ερώτησες εάν είχαμε ακούσει για τα μεγάλα ασημένια αεροπλάνα στις ημέρες προτού φέρει
ο λευκός άνθρωπος τα τρένα του στη χώρα μας;»
«Ναι παπού, έρχομαι αναζητώντας γνώση» (σε όλες τις φυλές του λαού μου, ο όρος «παππούς»
χρησιμοποιείται για να εκφράσει το μεγαλύτερο σεβασμό που μπορεί να δείξει ένας άνθρωπος
σε κάποιον άλλον.
«Εμείς, το Έθνος των Paiute, γνωρίζουμε γι αυτά τα πλοία για ατέλειωτες γενεές. Πιστεύουμε
επίσης ότι ξέρουμε κάτι για τους ανθρώπους που τα πετάνε. Αυτοί ονομάζονται Χαβ -
μούσουβς».
«Ποιοι είναι οι Χαβ-μούσουβς;»
«Είναι οι άνθρωποι των βουνών Πάναμιντς, και αυτοί είναι τόσο αρχαίοι όσο η ίδια η
Τομέσα».
Χαμογέλασε με τη σύγχυσή μου.
«0εν καταλαβαίνεις; Βέβαια όχι. 0εν είσαι ένας Paiute. Άκουσε λοιπόν με προσοχή και θα σε
οδηγήσω στο μονοπάτι του θολού παρελθόντος».
«Όταν ο κόσμος ήταν νέος και αυτή η κοιλάδα, που είναι τώρα μια ξερή, καψαλισμένη έρημος,
ήταν ένα πλούσιο λιμάνι μιας γαλάζιας θάλασσας που εκτεινόταν στο μισό ύψος αυτών των
βουνών μέχρι το Κόλπο της Καλιφόρνια, λέγεται ότι ήλθαν εδώ με τεράστια κωπήλατα πλοία οι
Χαβ-μούσουβς. Αυτοί βρήκαν μεγάλες σπηλιές στα όρη Πάναμιντς και έκτισαν σε αυτές μια από
τις πόλεις τους. Εκείνο το καιρό η Καλιφόρνια ήταν το νησί που οι Ινδιάνοι εκείνης της
πολιτείας είπαν στους Ισπανούς ότι ήταν και το οποίο αυτοί σημάδευσαν έτσι πάνω στους
χάρτες τους».
«Ζώντας στη κρυμμένη πόλη τους οι Χαβ - μούσουβς κυβερνούσαν τη θάλασσα με τα γρήγορα
κωπήλατα πλοία τους, εμπορευόμενοι με μακρινούς λαούς και φέρνοντας παράξενα αγαθά στις
μεγάλες αποβάθρες που λέγεται ότι υπάρχουν ακόμα στις σπηλιές».
«Μετά, αφού πέρασαν αμέτρητοι αιώνες, το κλίμα άρχισε να αλλάζει. Το νερό στη λίμνη
υποχώρησε μέχρις ότου δεν υπήρχε πια δρόμος προς τη θάλασσα. Στην αρχή ο δρόμος
διακόπηκε μόνο από τα νότια βουνά, πάνω από τις κορυφές των οποίων μπορούσαν να
μεταφερθούν αγαθά. Αλλά καθώς περνούσε ο χρόνος, το νερό συνέχισε να ελαττώνεται, μέχρι
που ήλθε η ημέρα που το μόνο που έμεινε από τη μεγάλη γαλάζια λίμνη ήταν μια ξερή κρούστα.
Μετά ήλθε η έρημος, και ο Θεός της Φωτιάς άρχισε να περπατά στη Τομέσα, τη Φλεγόμενη
Χώρα».

«Όταν οι Χαβ-μούσουβς δεν μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν πια τα μεγάλα κωπήλατα πλοία
τους, άρχισαν να σκέπτονται άλλα μέσα για να φτάσουν στον πέρα κόσμο. Γνωρίζουμε ότι
άρχισαν να χρησιμοποιούν ιπτάμενα κάνω. Στην αρχή αυτά τα ασημένια πλοία με φτερά δεν
ήσαν μεγάλα. Κινιόντουσαν με ένα ελαφρύ βόμβο και βουτούσαν στον αέρα σαν αετοί».
«Οι αιώνες που πέρασαν έφεραν άλλες αλλαγές. Φυλή μετά από φυλή διέσχισε τη χώρα,
πολεμώντας για την κατοχή της και περνώντας σαν την αμμοθύελλα. Στην πόλη τους στο βουνό,
ακόμα μέσα στις σπηλιές τους, οι Χαβ-μούσουβς ζούσαν ειρηνικά, μακριά από τις συγκρούσεις.
Μερικές φορές τους έβλεπαν από μακριά στα ιπτάμενα πλοία τους ή καβάλα στα λευκόχιονα
ζώα τους που τους πήγαιναν από βράχο σε βράχο πάνω από τους γκρεμούς. 0εν έχουμε ξαναδεί
αυτά τα παράξενα ζώα σε κανένα άλλο μέρος. Σε αυτούς τους ανθρώπους οι αιώνες που
πέρναγαν έφερναν όλο και μεγαλύτερα πλοία, τα οποία εκινούντο όλο και πιο αθόρυβα».
«Έχεις δει ποτέ κανένα Χαβ-μούσουβ;»
«Όχι, αλλά έχουμε πολλές ιστορίες γι’ αυτούς. Υπάρχουν λόγοι που δεν είναι κάποιος πολύ
περίεργος γι’ αυτούς».
«Λόγοι;»
«Ναι. Αυτοί οι ξένοι άνθρωποι έχουν όπλα. Το ένα είναι ένας μικρός σωλήνας που ζαλίζει με
ένα κτύπημα κάποιον κάνοντάς τον να νιώθει σα να έχει δεχθεί μια βροχή από κακτοβελόνες. Ο
άνθρωπος δεν μπορεί να κινηθεί για ώρες και στη διάρκεια αυτού του χρόνου οι μυστηριώδεις
τύποι εξαφανίζονται πάνω από τους γκρεμούς. Το άλλο όπλο είναι θανατηφόρο. Είναι ένας
μακρύς ασημένιος σωλήνας. Όταν σε σημαδέψει, ακολουθεί αμέσως ο θάνατος».
«Πες μου γι’ αυτούς τους ανθρώπους. Πώς φαίνονται και πώς ντύνονται;»
«Είναι ένας όμορφος λαός. Το δέρμα τους έχει μια χρυσαφή χροιά και ένας κεφαλόδεσμος
κρατάει πίσω τα μακριά σκούρα μαλλιά τους. Αυτοί ντύνονται πάντα με ένα λευκό
καλοϋφασμένο ένδυμα το οποίο τυλίγεται γύρω τους και σκεπάζει τον έναν ώμο τους. Στα πόδια
τους φοράνε ωχρά σανδάλια....».

© Shutterstock

Η φωνή του ταξίδεψε μακριά με ένα φύσημα του καπνού. Οι πορφυρές σκιές που σκαρφάλωναν
τα τοιχώματα των Φιούνεραλς έκαναν χρωματιστές κηλίδες σαν τα κύματα της γκοστ λέικ. Ο
γέρος άνθρωπος φάνηκε να έχει πέσει σε μια μορφή έκστασης, αλλά είχα μια ακόμα ερώτηση
«Έχει ποτέ μιλήσει κανένας Paiute με έναν Χαβ-μούσουβ, ή ήσαν οι Paiutes εδώ όταν
εμφανίσθηκαν για πρώτη φορά τα μεγάλα κωπήλατα πλοία;»
Για μερικές στιγμές αναρωτιόμουνα αν με είχε ακούσει. Εντούτοις, όπως είναι έθιμό μας,
περίμενα υπομονετικά την απάντηση. Αυτός ξανάκανε τη τελετουργία του φυσήματος του
καπνού προς τις τέσσερες διευθύνσεις και μετά συνέχισε με απαλή φωνή:
«Ναι. Μια φορά στο όχι και τόσο μακρινό παρελθόν, αλλά εντούτοις πολλές γενεές πριν τον
ερχομό των Ισπανών, ένας αρχηγός των Paiute έχασε από ξαφνικό θάνατο τη μνηστή του.
Μέσα στη μεγάλη λύπη του σκέφθηκε τους Χαβ-μούσουβς και το μακρύ θανατηφόρο σωλήνα
τους».
«Ήθελε να τη συναντήσει. Αποχαιρέτησε λοιπόν τους λυπημένους ανθρώπους του και ξεκίνησε
να τους βρει. Στην αρχή κανένας δε εμφανίσθηκε, μέχρι που ο αρχηγός άρχισε να σκαρφαλώνει
τα σχεδόν αδιάβατα βουνά Πάναμιντς. Τότε εμφανίσθηκε ξαφνικά μπροστά του ένας από τους
ανθρώπους με τα λευκά ενδύματα με το μακρύ σωλήνα του και του έκανε νόημα να γυρίσει
πίσω. Ο αρχηγός του έκανε τότε νόημα ότι ήθελε να πεθάνει και συνέχισε να προχωράει. Ο
άνθρωπος με τα λευκά ρούχα σφύριξε τότε μακρόσυρτα και εμφανίσθηκαν άλλοι Χαβ-
μούσουβς. Μίλησαν μεταξύ τους σε μια άγνωστη γλώσσα και κοίταξαν μετά στοχαστικά τον
αρχηγό. Τελικά του έκαναν νόημα ότι θα τον έπαιρναν μαζί τους».
«Αφού πέρασαν πολλές βδομάδες και ο λαός του τον είχε θρηνήσει για νεκρό, ο αρχηγός των
Paiute επέστρεψε μια μέρα στη κατασκήνωσή του. Είπε πως είχε βρεθεί στη γιγάντια υπόγεια
κοιλάδα των Χαβ-μούσουβς όπου άσπρα φώτα που καίνε νύχτα - μέρα και δε σβήνουν ποτέ,
ούτε χρειάζονται κανένα καύσιμο, φώτιζαν μια αρχαία πόλη κτισμένη με όμορφα μάρμαρα.
Εκεί έμαθε τη γλώσσα και την ιστορία τους και τους έμαθε με τη σειρά του τη δικιά του γλώσσα
και τους μύθους των Paiutes. Είπε ότι ήθελε να παραμείνει εκεί για πάντα, αλλά αυτοί τον
παρακάλεσαν να επιστρέψει και να χρησιμοποιήσει τη καινούργια γνώση του για το λαό του».
0εν μπορούσα να μη κάνω την αναπόφευκτη ερώτηση.
«Πιστεύεις αυτή την ιστορία του αρχηγού;»
Τα μάτια του μελέτησαν για μερικά λεπτά τα δακτυλίδια καπνού πριν απαντήσει.
«0εν ξέρω. Όταν ένας άνθρωπος χάνεται στη Τομέσα και ο Θεός της Φωτιάς περπατά μέσα
από τη κρούστα του αλατιού, παράξενα όνειρα περνούν σα σύννεφα από το μυαλό του. Κανένας
άνθρωπος δεν μπορεί να αναπνεύσει την πύρινη αναπνοή του Θεού της Φωτιάς και να
παραμείνει λογικός. Βέβαια οι Paiutes το είχαν σκεφθεί αυτό. Κανείς δεν ξέρει τις διαθέσεις της
Τομέσα καλύτερα από αυτούς».

Facebook Timeline Cover

«Μου ζήτησες να σου πω το μύθο των ιπτάμενων πλοίων. Σου έχω πει αυτό που οι νεαροί
άνθρωποι της φυλής μας δεν ξέρουν, γιατί δεν ακούνε πια τις ιστορίες του παρελθόντος. Τώρα
με ρωτάς εάν τον πιστεύω. Σου απαντώ ως εξής. Κοίταξε γύρω σου. 0ες πίσω σου εκείνο το
ψηλό τοίχο των βουνών Πάναμιντς. Πόσες γιγαντιαίες σπηλιές θα μπορούσαν να ανοιχθούν
εκεί, κρυμμένες από τα φώτα και τις σκιές των βράχων; Πόσες θα μπορούσαν να ανοιχθούν
προς τα έξω ή προς τα μέσα και να μη ιδωθούν ποτέ πίσω από τις βελοειδείς κορυφές; Πόσα
πολλά πλοία θα μπορούσαν να εφορμήσουν σαν αετοί τις καλοκαιρινές νύχτες όταν η φωτιά
της καυτερής άμμου κρατάει μακριά από τη κοιλάδα τα μάτια του λευκού ανθρώπου; Πόσοι
Χαβ-μούσουβς θα μπορούσαν να ζήσουν στην αιώνια ειρήνη τους μακριά από το θόρυβο των
όπλων του λευκού ανθρώπου στο απόρθητο οχυρό τους; Αυτή ήταν πάντα μια χώρα μυστηρίου.
Κανείς δεν μπορεί να το αλλάξει αυτό. Ούτε ακόμα ο λευκός άνθρωπος με τις ιπτάμενες
μηχανές του, διότι αν έρθουν πολύ κοντά στο τοίχος των βουνών Πάναμιντς, ένας οξύς άνεμος
σαν ιπτάμενο βέλος μπορεί να παρεκκλίνει τα φτερά τους. Η Τομέσα κρύβει καλά τα μυστικά
της, ακόμα και το χειμώνα, αλλά κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να προσπαθήσει να μάθει γι’
αυτή όταν ο Θεός της Φωτιάς εκσφενδονίζει το πύρινο βέλος της αναπνοής του μέσα στα
περάσματα».
«Πρέπει ακόμα να απαντήσω στην ερώτησή σου με το νου μου σε αμφιβολία, διότι μιλάμε για
μια παράξενη χώρα. Ο λευκός άνθρωπος δεν τη ξέρει ακόμα τόσο καλά όσο οι Paiutes, κι εμείς
την έχουμε κοιτάξει πάντα με δέος. Συνεχίζει να είναι η απαγορευμένη Τομέσα, η Χώρα της
Φλεγόμενης Γης».

Ο ίδιος μύθος παρουσιάσθηκε με εκπληκτική ομοιότητα στο βιβλίο του Μπούρκι Λη Οι
Άνθρωποι της Κοιλάδας του θανάτου. Για το Λη όμως δεν ήταν μύθος, αλλά η αφήγηση μιας
πραγματικής ιστορίας για μια υπόγεια (εγκαταλελειμμένη τώρα) πόλη μέσα στο όρος
Πάναμιντ, όπως την άκουσε από τρεις άλλους ανθρώπους, οι οποίοι υποστήριξαν ότι την
είχαν επισκεφθεί. Στο βιβλίο του περιγράφει μια συζήτηση που είχε πριν από αρκετά χρόνια
με μια μικρή ομάδα κατοίκων της νεκρής κοιλάδας. Η συζήτηση είχε τελικά στραφεί γύρω
από τους μύθους των Ινδιάνων Paihute. Σε ένα σημείο της συζήτησης δυο από τους
ανθρώπους, ο Τζακ και ο Μπιλ, περιέγραψαν την εμπειρία τους σε μια «υπόγεια πόλη» την
οποία ισχυρίστηκαν ότι ανακάλυψαν μετά από την πτώση του ενός από αυτούς σε μια τρύπα
σε ένα ορυχείο κοντά στο Γουίνγκεϊτ Πας. Βρέθηκαν έτσι σε μια φυσική υπόγεια σπηλιά την
οποία ακολούθησαν για 30 περίπου χιλιόμετρα προς τα βόρεια μέσα στη καρδιά των βουνών
Πάναμιντ. Τελικά βρέθηκαν σε μια τεράστια, αρχαία, υπόγεια πόλη. Σε αυτή ανακάλυψαν
πολλές τέλεια διατηρημένες «μούμιες», που φορούσαν χονδρά βραχιόλια, κρατούσαν χρυσά
δόρατα κ.λ.π. Η πόλη φαινόταν να έχει εγκαταλειφθεί εδώ και αιώνες και ολόκληρο το
υπόγειο σύστημα έδειχνε πολύ αρχαίο. Τυχαία ανακάλυψαν ότι αυτή φωτιζόταν παλιά από
ένα ευφυές σύστημα φώτων που ετροφοδοτείτο από υπόγεια αέρια. Είδαν ένα μεγάλο,
γυαλισμένο, «στρογγυλό τραπέζι» που έδειχνε να ανήκει σε κάποια αρχαία αίθουσα
συμβουλίων, γιγαντιαία χρυσά αγάλματα, πέτρινους θόλους και «συρτάρια» γεμάτα από
ράβδους χρυσού και πολύτιμους λίθους όλων των ειδών. Βρήκαν επίσης «χειράμαξες» από
βαριά πέτρα που ήσαν τέλεια ισοζυγισμένες και επιστημονικά κατασκευασμένες ώστε να
μπορεί να τις χρησιμοποιήσει ακόμα και ένα παιδί, τεράστιες πέτρινες πόρτες οι οποίες ήσαν
τέλεια ισορροπημένες με αντίβαρα και άλλα απίστευτα πράγματα.


                                                             
Μετά ακολούθησαν τις σπηλιές προς τα πάνω σε ένα ανώτερο επίπεδο, που τους οδήγησε
στην ανατολική πλαγιά των Πάναμιντς σε μερικές αρχαίες, σηραγγοειδείς «προκυμαίες».
Συνειδητοποίησαν ότι η από κάτω κοιλάδα ήταν κάποτε κάτω από το νερό και τελικά
έφτασαν στο συμπέρασμα ότι τα τοξωτά ανοίγματα ήσαν αρχαίες αποβάθρες για πλοία. Είπαν
στον Μπούρκι Λη ότι είχαν μεταφέρει ένα μέρος του θησαυρού έξω από τη σπηλιά και
προσπάθησαν να διαπραγματευθούν με ορισμένους ανθρώπους, μαζί και επιστήμονες που
σχετίζονταν με το Ίδρυμα Σμιθσόνιαν, για να πάρουν βοήθεια να εξερευνήσουν και να
δημοσιοποιήσουν τη πόλη σαν ένα από τα «θαύματα του κόσμου». Οι προσπάθειές τους
όμως κατέληξαν σε απογοήτευση, όταν ένας «φίλος» τους έκλεψε το θησαυρό και έγιναν
αντικείμενο χλεύης και απόρριψης από τους επιστήμονες όταν πήγαν να τους δείξουν την
είσοδο του ορυχείου και δεν μπορούσαν να τη βρουν. Ισχυρίσθηκαν ότι η περιοχή είχε
σκεπασθεί όλη από σύννεφα και έδειχνε τελείως διαφορετική. Όταν ο Λη συνάντησε
τελευταία τον Μπιλ και τον Τζακ, αυτοί ετοιμάζονταν να σκαρφαλώσουν στην ανατολική
πλευρά των Πάναμιντς για να εντοπίσουν τα αρχαία ανοίγματα των αποβάθρων ψηλά στην
απότομη πλαγιά. Από τότε δεν τους ξανάδε, ούτε ξανάκουσε τίποτα γι’ αυτούς.

Οι μύθοι των Paihute για τους Χαβ-μούσουβς αναφέρουν ότι αυτοί οι αρχαίοι κάτοικοι των
βουνών Πάναμιντς εγκατέλειψαν την αρχαία πόλη τους μέσα στο βουνό και μετανάστευσαν
προς τα κάτω σε άλλες βαθύτερες και μεγαλύτερες σπηλιές. Είναι παράξενο που ένας άλλος
μύθος των Paihute είναι εντελώς παρόμοιος με τον Ελληνικό μύθο του Ορφέα και της
Ευριδίκης. Ο μύθος αυτός αναφέρεται σε έναν αρχηγό των Paihute του οποίου η γυναίκα είχε
πεθάνει, και ο οποίος σύμφωνα με τη παράδοση ανέλαβε ένα πνευματικό ταξίδι στον υπόγειο
κόσμο για να την βρει και να τη φέρει πίσω στη ζωή. Στο δρόμο όμως της επιστροφής
«κοίταξε πίσω του», κάτι που ήταν απαγορευμένο, και τελικά δεν του επετράπη να τη πάρει
μαζί του από τους νεκρούς.
Οι περισσότεροι ερευνητές που δέχονται την ιστορία των Χαβ-μούσουβς τους θεωρούν σαν
αρχαίους Έλληνες ή Μάγια, αν και η γνώμη των περισσοτέρων συγκλίνει, λόγω των
κωπήλατων πλοίων και της ελληνοπρεπούς ενδυμασίας προς τους αρχαίους Έλληνες. Όσο
για τους σημερινούς Χαβ-μούσουβς, οι οποίοι υποτίθεται ότι συνεχίζουν να υπάρχουν στη
γύρω περιοχή και να διαθέτουν μια ιδιαίτερα υψηλή τεχνολογία, πολλοί τους ονομάζουν
«Νεοέλληνες»...

Θα πρέπει ακόμα να αναφέρουμε ότι οι λεγόμενοι «επαφικοί» της Καλιφόρνια που κατά τη
δεκαετία του 1950 και του 1960 περιέγραψαν τις «επαφές» τους με τα «αγαθοεργά»
ανθρωποειδή όντα που είδαν να εμφανίζονται από ιπτάμενους δίσκους, ήταν κοντά στην ίδια
μυστηριώδη περιοχή των βουνών Πάναμιντ. Όπως έχουμε πει η Κοιλάδα του Θανάτου
βρίσκεται στη περιοχή της ερήμου Μοχάιβ της Καλιφόρνια και θα πρέπει να τονίσουμε ότι η
τελευταία θεωρείται από τις πιο ενδιαφέρουσες περιοχές στο κόσμο σε σχέση με τις θεάσεις
και επαφές με ιπτάμενους δίσκους. Σε μερικές μάλιστα μικρές πόλεις της Μοχάιβ, όπως π.χ.
στη πόλη Άνζα, θεωρείσαι τρελός αν δεν πιστεύεις στην ύπαρξη των UFO. Επίσης ο
«επαφικός» Τζέφερσον Σούζα έχει ισχυρισθεί ότι οι ανθρωποειδείς από το Βέγα, με το
σκάφος των οποίων ταξίδεψε πολλές φορές, του έδειξαν το ογκώδες συγκρότημα της βάσης
τους στο αχανές σύστημα σπηλαίων κάτω από τη Κοιλάδα του Θανάτου στα βουνά
Πάναμιντς της Καλιφόρνιας.

Όσο τώρα για τη δυνατότητα κάποιων Ελλήνων αποίκων να έχουν αναπτύξει με τα χρόνια
μια τόσο υψηλή τεχνολογία, ο ερευνητής «Μπράντον», αφού εξαίρει τη διανοητική
ικανότητα των αρχαίων Ελλήνων αναφέρει την ιστορία του «αστρολάβου» των Αντικυθήρων
που βρήκαν κάποιοι σφουγγαράδες το 1900 στο πυθμένα της θάλασσας κοντά στα
Αντικύθηρα. Στην αρχή οι επιστήμονες νόμισαν ότι τα σκουριασμένα αυτά κομμάτια ήσαν
υπολείμματα ενός αστρολάβου του 65 π.χ. Όμως ο Άγγλος επιστήμονας Σόλα Πράις
ανακάλυψε το 1950 ότι ήταν ένας υπολογιστής! :
Φαίνεται ότι αυτό το αντικείμενο είναι στη πραγματικότητα ένας υπολογιστής ο οποίος μπορεί
να προσδιορίσει και περιγράψει τις κινήσεις του ηλίου, της σελήνης και πιθανά των πλανητών
(Natural History, Μάρτιος 1962).
Ακόμα παρατήρησε τα εξής στο γνωστό επιστημονικό περιοδικό Scientific American τον
Ιούνιο του 1959:Είναι αρκετά εκφοβιστικό να μάθεις ότι, σύντομα πριν τη συντριβή του μεγάλου πολιτισμού
τους, οι αρχαίοι Έλληνες είχαν φθάσει τόσο κοντά σε αυτό (τον υπολογιστή), όσο και στην
εποχή μας, όχι μόνο στη σκέψη, αλλά και στην επιστημονική τεχνολογία τους.

ΤΑ ΥΠΟΧΘΟΝΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ

Τα Ιερά Σύμβολα της Μινωϊκής Θρησκείας

H μινωϊκή θρησκεία προτιμούσε τη συμβολική δήλωση του θείου από την παραστατική απεικόνιση. Τα σπουδαιότερα σύμβολα ήταν:

ΤΑ ΙΕΡΑ ΚΕΡΑΤΑ. Τα κέρατα αποτελούν λατρευτικά αντικείμενα και με αυτά στολίζουν τους βωμούς. Και η ιερότητα των κεράτων δεν μπορεί παρά να έχει τοτεμική καταγωγή. Η παρατήρηση ότι πιό σίγουρα να έχει αφετηρία την χρησιμότητα του ζώου  που αφαιρετικά το παρασταίνει δεν αναιρεί αλλά εδραιώνει την τοτεμική καταγωγή. Και του τομέμ η χρησιμότητα αποτελεί αφετηρία της ανύψωσής του σε θρησκευτικό αντικέιμενο.
Τα ιερά κέρατα και οι διπλοί πελέκεις βρίσκονται πολύ συχνά σε παραστάσεις σκηνών που ανήκουν στην λατρεία. Στην πρώτη περίπτωση πρόκειται για δύο κερατοειδείς αποφύσεις που στρέφονται προς τα επάνω, ενωμένες με μιά ραβδωτή βάση. Η προέλευσή τους είναι άγνωστη. Τα έχουν συγκρίνει με τα "κέρατα του βωμού" της Σημιτικής θρησκείας. Βρίσκονται συχνά πάνω σε βωμούς αλλά σαν ένα ξεχωριστό σκεύος. Υπέθεσαν ότι πρόκειται για μιά συντομευμένη και συμβατική μίμηση του βούκρανου. Πάντως ένα είναι βέβαιο. ότι τα κέρατα είναι η θέση της καθοσιόσεως, γιατί τα ιερά αντικείμενα τα τοποθετούσαν ανάμεσά τους.

Ο ΚΟΜΒΟΣ. Ο κόμβος που συχνά συνδυάζεται με τον διπλό πέλεκυ φαίνεται ότι είχε, όπως και σε άλλους λαούς, ποικίλες μαγικές, θεραπευτικές και προφυλακτικές ιδιότητες. Το δέσιμό του εξασφαλίζει την κατοχή του αγαπημένου προσώπου και το λύσιμό του κάνει πιό εύκολο τον τοκετό. Κυρίως όμως ο κόμβος δεσμεύει και υποτάσσει το διαμονικό στοιχείο. Χαρακτηριστική είναι μιά παράσταση θεάς ή ιέρειας που κρατάει δεμένο με τον ιερό κόμβο έναν γρύπα.
Ακόμη και σήμερα οι μάγισσες κομποδένουν ανθρώπους και ζώα. Ο Φαίδων Κουκουλές μάλιστα έχει κάνει μιά πολύ ωραία μελέτη για τα κομποδέματα.

Η ΑΣΠΙΔΑ. Μαγική και προφυλακτική σημασία πήραν από την ίδια τη φύση τους ορισμένα αμυντικά όπλα όπως η μεγάλη οκτώσχημη ασπίδα- που κατασκευάζεται από δέρμα ταύρου- και το κράνος. ΄Ισως τα όπλα αυτά σχετίζονται και με την πολεμική υπόσταση της θεάς. Υπάρχουν και μικρά φυλακτά σε σχήμα ασπίδας.

Ο ΣΤΑΥΡΟΣ. Ο σταυρός, το άστρος, ο αγκυλωτός σταυρός, ο τροχός, είναι επίσης ιερά σύμβολα με αστρική ή ηλιακή σημασία. Ο σταυρός, θρησκευτικό σύμβολο της μινωϊκής θρησκείας, παρουσιάζεται με πολλές παραλλαγές και σχηματικές αποκλίσεις. Αποτελεί απομίμηση του αστρικού σταυρικού σχήματας και δεν έχει καμμία σχέση με τον χριστιανικό σταυρό. ΄Ισως ακόμη να έπαιξε άφαντο ρόλο και το μυστικό  της αρμονίας , αναλογίες κλπ.

 

Ο ΔΙΠΛΟΣ ΠΕΛΕΚΥΣ . Ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει ο διπλός πέλεκυς. Από βασικό εργαλείο καθημερινής χρήσης και όπλο, ο διπλός πέλεκυς έγινε σύμβολο υπερφυσικής δύναμης όχι μόνο στην Κρήτη , αλλά και στη Μικρά Ασία και σε άλλες περιοχές. ΄Ισως σχετίστηκε με τον κεραυνό που χτυπάει και ρίχνει τα ψηλά δέντρα στις θύελλες ή με τον ιερό ταύρο που τον θυσίαζαν με ένα τέτοιο όπλο. Ο λατρευτικός πέλεκυς είναι μεγαλύτερος και λεπτότερος από τον πρακτικό, έχει ημικυκλική κόψη, χάρακτη, ανάγλυφη ή διάτρητη διακόσμηση και τοποθετείται σε μεγλάλους ξύλινους στυλεούς, που στηρίζονται σε  λίθινες βάσεις. Κάποτε ο διπλός πέλεκυς απεικονίζεται πάνω από το κεφάλι της θεάς καθώς αυτή στέκει όρθια ανάμεσα στα ιερά ζώα της, άλλοτε τον κρατάει η ίδια στα δύο της χέρια.
Ο διπλός πέλεκυς είναι σύμβολο τόσο χαρκτηριστικό και πανταχού παρόν, όσο ο χριστιανικός σταυρός ή το Μωαμεθανικό μισοφέγγαρο. ΄Εχουν βρεθεί πάμπολλα παραδείγματα που δεν μπορούσαν να χρησιμοποιούνται παρά μόνον για ιερό σκοπό . πλούσια διακοσμημένοι διπλοί πελέκεις από λεπτά χάλικινα φύλλα, μικροσκοπικοί πελέκεις από διαφρετικό υλικό. Συχνά τους βρίσκομε πάνω σε αγγεία και σφραγίδες ή χαραγμένους πάνω στις πέτρες των τοίχων και των κιόνων του παλατιού της Κνωσσού. Κάθε διπλός πέλεκυς όμως, όπως συμβαίνει και με τους σταυρούς δεν θα πει πως ήταν και αντικείμενο λατρείας. Το χρησιμοποιούσαν για να βάζουν το οικοδόμημα ή το αντικείμενο κάτω από μιά υψηλή προστασία ή να το προφυλάξουν από βεβήλωση, ακριβώς όπως συμβαίνει με το σταυρό που είναι ζωγραφισμένος στους τοίχους, στη σημερινή Ιταλία.
Υπάρχει μιά Καρική λέξη, η λέξη λάβρυς, που σημαίνει διπλός πέλεκυς. Στα λάβρανδα της Καρίας, ο Ζεύς ο Λαβρανδεύς, ο θέος με τον διπλό πέλεκυ, λατρευόταν στους ιστορικούς χρόνους. Αφού ο γηγενής πληθυσμός της Κρήτης είχε σχέση με τον πληθυσμό της Καρίας, είναι φυσικό να υποθέσουμε ότι ο θεός με τον διπλό πέλεκυ λατρευόταν και στην Κρήτη.Η φύση του καθορίζεται καλύτερα, όταν συγκριθεί με τον θεό του Ουρανού των Χετταίων, τον Teshub, που παριστάνεται με τον διπλό πέλεκυ και τον κεραυνό. Μπορούμε έτσι να υποθέσουμε ότι ο διπλός πέλεκυς έχει τη θέση του κεραυνού όπως το σφυρί του Θωρ (θεός του κεραυνού και των αστραπών στην σκανδιναυική μυθολογία).
O διπλός πέλεκυς απαντάται συχνά σε σκηνές σχετικές με την λατρεία. Οι πιό σπουδαίες παραστάσεις είναι της σαρκοφάγου της Αγ.Τριάδας. Από τη μιά μεριά υπάρχουν δύο διπλοί πελέκεις πάνω σε ψηλούς κίονες περιτυλιγμένοι με πρασινάδες. Πάνω σε κάθε διπλό πέλεκυ έχει καθήσει ένα πουλί. Η θυσία συνεχίζεται προς το κάτω μέρος της σαρκοφάγου. πρόκειται μάλλον για θυσία σε θεούς και όχι για σπονδή σε νεκρούς.
Μερικά σφραγίσματα δείχνουν τον διπλό πέλεκυ στα χέρια των ιερέων και το αγαλματάκι από το Παλαίκαστρο παριστάνει μιά γυναίκα που κρατάει έναν διπλό πέλεκυ σε κάθε υψωμένο της χέρι. ΄Ισως πρόκειται για θεά, αλλά μπορεί να είναι και ιέρεια. Ο διπλός πέλεκυς λοιπόν δεν βρίσκεται ποτέ στα χέρια ανδρικής θεότητας. Αυτό είναι πολύ σημαντικό ιδίως αν παριστάνει τον κεραυνό , γιατί ο θεός του κερανού είναι πάντα ανδρική θεότητα. Με αυτά τα δεδομένα θα πρέπει να ψάξουμε για κάποια άλλη εξήγηση.
Ο διπλός πέλεκυς παριστάνεται κάποτε ανάμεσα στα δύο ιερά κέρατα ,αλλά η κοινή υπόθεση, ότι ο μικρός διπλός πέλεκυς που βρέθηκε στο λεγόμενο ιερό των διπλών πελέκεων στο παλάτι της Κνωσσού, βρισκόταν ανάμεσα σε δύο κέρατα, δεν μπορεί να αποδειχθέι.
Ο διπλός πέλεκυς παριστάνεται συχνότερα ανάμεσα στα κέρατα του βούκρανου. Το βούκρανο είναι το κρανίο του θυσιαζόμενου ζώου που άφηναν επί τόπου σαν δείγμα ατης θυσίας και που έγινε πολύ γνωστό διακοσμητικό στοιχείο στην ελληνική τέχνη. Η σχέση αυτή μας θυμίζει ότι ο διπλός πέλεκυς μπορεί να ήταν ο θυσιαστήριος πέλεκυς με τον οποίο σκότωναν το ζώο. Είναι φυσικό ένα εργαλείο που χρησίμευε για τη θυσία να πήρε μεγαλύτερη σημασία στη λατρεία.
Ο πέλεκυς είναι σύμβολο της καθαγίασης και της μύησης και συμβολίζει επομένως την ψυχή που οδεύει για τη θέωση και την ολοκλήρωση.

ΔΕΝΤΡΟΛΑΤΡΕΙΑ . Πολλά ιερά αντικείμενα συμβολίζουν τη θεότητα στη μινωική εποχή. Εξόν από τα άλλα, σημαντική θέση είχαν τα ιερά δέντρα και ιδιαίτερα η ελιά.
Η δεντρολατρεία φαίνεται θα αποτελούσε θρησκευτική τάση της τοτεμικής εποχής- το τοτέμ μπορούσε να είναι ζώο ή φυτό.
Από τα πολλά δέντρα η ελιά συγκέντρωσε ίσως τα πιό πολλά προσόντα για να θεωρείται, τόσο στη μινωική Κρήτη, όσο και στην Ηπειρωτική Ελλάδα δέντρο ιερό. Και η αντίληψη αυτή για τον ιερό χαρακτήρα της ελιάς απαντάται και σε άλλες θρησκείες. Η ίδια αντίληψη διαφεύγει από την πλημμύρα του χρόνου και διασώζεται και στην εποχή μας ως ένα σημείο.
Πρώτα- πρώτα ο πολύτιμος καρπός της ελιάς, συνηθισμένη τροφή των αρχαίων. Μετά το λάδι, οπτικά χαρούμενο και τροφικά απαραίτητο.Το μεταχειρίζονταν σε πολλές περιπτώσεις και το μεταχειρίζονται ακόμη και σαν γιατρικό. Με αυτό γίνονταν επαλήψεις και εντριβές.
Στην υπαίθρια Ελλάδα ακόμη και σήμερα, θεωρείται ιερό το ψωμί, γιατί απαοτελεί φυσικά, βασικό είδος διατροφής του αγρότη. Αν πέσει κάτω , το σηκώνουν και το φιλούν. Ιερή η ζωή , ιερώνει και όσα βασικά την συντηρούνε.
Χαμηλοί , περίβολοι επιστρεφόμενοι με κέρατα κτίστηκαν από τα ιερά δέντρα , διπλοί πελέκεις και βωμοί τοποθετήθηκαν απέξω για να δέχονται τις πρόσφορές. ΄Αλλα ιερά δέντρα ήταν φυλλοβόλα. Στις παραστάσεις των χρυσών δακτυλιδιών, οι πιστοί. 'αντρες και γυναίκες , στέκονται κοντά τους , πενθούν περίλυποι το μαρασμό τους το φθινόπωρο και γιορτάζουν την ανάστασή τους, την άνοιξη, με οργιαστικό χορό.
Η λατρεία κορυφώνεται σ΄ενα βίαιο εκστατικό χορό κατά τον οποίο τινάζουν το δέντρο, ή σπάζουν ένα του κλώνάρι.
Μερικά σύμβολα που ανακαλύφθηκαν στις ανασκαφές της Κνωσσού και άλλων πόλεων της Κρήτης, όπως οι στενές ζώνες, ο διπλός πέλεκυς και τα σχετικά θήλεα ειδώλια, τα οποία σχετίζονται με τη θρησκεία του Δία του Λαβρανδέα, ο οποίος κρατεί στο χέρι διπλό πέλεκυ αντί κεραυνού σχετίζονται και με τη λατρεία της Μικρασιατικής Κυβέλης και τις παραδόσεις για τις Αμαζόνες, οι οποίες δεν είναι παράδοξο να αποτελούσαν θρησκευτικά τάγματα, τα οποία έκαναν θρησκευτικούς πολέμους για την επικράτηση είτε της λατρείας της Κυβέλης και της Αστάρτης είτε άλλων γυναικείων θεοτήτων.
Εκτός από τα σύμβολα υπήρχαν και φυλαχτά. Τα φυλαχτά πολλές φορές ήταν σφραγιδόλιθοι, με διάφορες χαρακτές εικόνες. Ζώα, ερπετά, ανθρώπινα μέλη και άλλα . Επίσης είχαν χαραγμένα και διάφορα ρητά.

Νόμισμα του 377-353 π.Χ από Καρία με τον Απόλλωνα και τον Δία  Λαβρανδέα

Γεώργιος Σιέττος "Τα Κρητικά Μυστήρια".

Η Ζαγρεϊκή Ωμοφαγία

΄Ενα απόσπασμα από τη χαμένη τραγωδία του Ευριπίδη "Κρήτες" χύνει άξαφνο φως στην καταγωγή της ωμοφαγικής στην Ελλάδα πράξης. Η γυναίκα του Μίνωα Πασιφάη έχει γεννήσει ένα τέρας, τον Μινώταυρο, βρέφος με μοσχαρίσιο κεφάλι. Αναστατωμένος ο Μίνως καλεί τους "προφήτας του Διός" , τους Κούρητες που ταυτίζουνται με τους Ιδαίους Δακτύλους. Εκείνοι έρχουνται  ντυμένοι στα κάτασπρα- είναι ο χορός της Τραγωδίας- αφήνοντας τον πανάγιο ναό τους που η σκεπή του δεν έχει καρφιά, κ΄ιστορούν τη μυητική τελετή που τους έκανε μύστες του Ιδαίου Διός και "βουκόλους" της άλλης μορφής , του Ζαγρέα. Μαζί με το νυχτοπλάνητο τούτο θεό δρομίσανε νύχτα στα βουνά, τελέσαν την ωμοφαγική τους μετάληψη, υψώσαν τις λαμπάδες της κουρητικής λατρείας της μεγάλης Θεάς, σαν θεάς των Βουνών, και, οσιωμένοι, πήραν τον τίτλο των "Βάκχων":

 "Ζήση αμόλευτη ξετυλίγοντας αφόντας γίνηκα μύστης του Ιδαίου Διός και "Βούκουλας του νυχτοπλάνητου Ζαγρέα, έχοντας συντροφικά τελέσει του ωμού κρέατος τα φαγώματα και τις λαμπάδες αψηλοσηκώσει της Βουνίσιας Μάνας, τις λαμπάδες των Κούρήτων, ιερώθηκα και πήρα να με λένε "βάκχο" αγνόν δε βίον τείνων εξού / Διός Ιδαίου μύστης γενόμην / και νυκτιπόλου Ζαγρέως  βούτας τας τ΄ωμοφάγους δαίτας τελέσας/μητρί τ΄ορείω δάδας ανασχών/και Κουρήτων/ βάκχος εκλήθην οσιωθείς."

 Μ΄όλο που οι ποιητές αληθεύουνται σταθερά στα ζητήματα των ιερουργιών, το κομμάτι θα ξηγιόταν σαν ποιητική μετάθεση της μαιναδικής "ορειβασίας" κι΄ωμοφαγίας σε κρητικά πλαίσιa πάνω από τη γέφυρα του Ορφισμού, άν η ζαγρεϊκή ωμοφαγία δεν κρατιόταν ζωντανή κάποu αχτακόσια ακόμη χρόνια. Γράφοντας γύρω στο 358 μ.Χ. ο φανατικός πολέμιος της αρχαίας θρησκείας και πολύτιμος πληροφορητής για τα απόκρυφα των μυστηριακών λατρειών, ο Firmicus Maternus, ιστορεί σ΄ευημεριστικό τύπο το μύθο του παιδικού Ζαγρέα που σπαράζεται από τους Τιτάνες , και συνεχίζει : 
" Οι Κρητικοί καθιερώσαν ορισμένες μέρες σα νεκρογιορτή και καταστήσανε μιά χρονιάτικη τελετή με ξεχωριστή ιερότητα την κάθε δεύτερη χρονιά, όπου τα όσα έπραξε ή έπαθε πεθαίνοντας το παιδί τα παρασταίνουν όλα με τη σειρά τους. Ζωντανό ταύρο κομματιάζουνε με τα δόντια τους και δρομίζοντας μέσα στα βάθη των δασών με παράφωνες κραυγές, καμώνουνται πως φρενοκρούστηκαν, για να κάμουν να πιστευτεί πως το κακούργημα δεν ήταν δολερό μαι γίνηκε από τρέλα. Μπροστά τους πάνε το κουτί που μέσα του είχε κρύψει η αδερφή του την κλεμένη του καρδιά, και με τον αχό των αυλών και το χτύπο των κυμβάλων παρασταίνουνε τους ήχους των κροτάλων που μ΄αυτά ξεγέλασαν το παιδί οι Τιτάνες".

 Νυκτιπολική ορειβασία, λαμπηδοφορία, ιερή μανία, ωμοφαγία, αφομοίωση με τον μαινόμενο θεό και τριετηρική τέλεση των οργίων, μαρτυρούν πως η ζαγρεϊκή λατρεία που ξετυλίγουν οι δυό μας πηγές είναι η ίδια με τη διονυσιακή στην Ελλάδα. ΄Οτι στη ζαγρεϊκή παρουσιάζουνται άντρες και στη διονυσιακή γυναίκες να την τελούν, δεν έχει αποφασιστική σημασία. Αν η μαιναδική πλευρά της διονυσιακής λατρείας τονίζεται τόσο πολύ, είναι γιατί η αναβίωση της λατρείας αυτής στους αρχαϊκούς αιώνες, παίρνει το χαρακτήρα γυναικείου κινήματος και δε λείπει η ένδειξη πως με τους γυναίκειους θιάσους συνιερουργούν οι ανδρικοί , δίπλα στις "βάκχες" οι " βάκχοι" που δίνουνται στην ωμοφαγία κι΄αυτοί ( ωμά γαρ είσθιον κρέα οι μυούμενοι Διονύσω) και που οι θίασοί τους δεν είναι , στην τελική λειτουργία τους, ασυγγένευτοι με τους Κούρητες του κρητικού Διός και του Ζαγρέα. ΄Ενας αρσενικός, επικεφαλής της Μαιναδικού θιάσου, παρουσιάζεται στην "πάροδον"των Βακχών και   πέφτει καταγής από την παραζάλη του κυνηγητού, αγρεύων αίμα τραγοκτόνον, ωμοφάγον χάριν.

ΠΑΝΑΓΗΣ ΛΕΚΑΤΣΑΣ
ΔΙΟΝΥΣΟΣ 
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΘΑΡΣΙΟΥ ΠΥΡΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ

Κατά την Ελληνική μυθολογία η Δήμητρα στον Ομηρικό ΄Υμνο έκαιε τη νύχτα τον Δημοφώντα, γιό του Κελεού και της Μετανείρας, για να τον κάνει αθάνατο. Και η Θέτις όπως αναφέρει στα Αργοναυτικά, ο Απολλώνιος ο Ρόδιος, του Αχιλλέως τας βροτέας αεί περί σάρκας έδοιεν νύκτα δια μέσσην φλογμώ πυρός…όφρα πέλοιτο αθάνατος.
Ο δε Ηρακλής κατά τον Απολλόδωρο κέρδισε την αθανασία όταν έκαψε το κορμί του στην Οίτη..{ Ο Ηρακλής δε…παραγενόμενος εις Οίτην όρος…εκεί πυράν ποιήσας εκέλευσεν επιβάς υφάπτειν…Καιομένης δε της πυράς λέγεται νέφος υποστάν μετά βροντής αυτόν εις ουρανόν αναπέμψαι,κι ότι εκεί έτυχε της αθανασίας.
Οι μύθοι αυτοί αντανακλούν τις απόψεις των αρχαίων Ελλήνων, ότι δηλαδή το πυρ που καίει την θνητή σάρκα εξασφαλίζει την αθανασία. Απόψεις που έγιναν δεκτές και από τους Ορφικούς ,αφού κατ΄αυτούς ο άνθρωπος έχει μέσα του τόσο το θείο στοιχείο όσο και το Τιτανικό, που είναι η φυλακή της ψυχής έχοντας δημιουργηθεί από την τέφρα των Τιτάνων που προηγουμένως είχαν καταβροχθίσει τον Διόνυσο.Με το πυρ καίεται η θνητή σάρκα και ο άνθρωπος γίνεται αθάνατος.
Η Ορφική διδασκαλία όμως έρχεται από πολύ αρχαία χρόνια αν λάβουμε υπ΄όψιν τον Σουίδα που λέει πως ο Ορφεύς έζησε 11 γενιές πριν από τα Τρωικά και ο Τζέτζης γράφει «Ορφεύς ο μέγας σύγχρονος υπάρχων Ηρακλέϊ.» Ο Ορφέας είναι ο εισηγητής της Θρακο-φρυγικής θρησκείας της οποίας η αρχή χάνεται στους μυθικούς προδωρικούς χρόνους και είναι συνδεδεμένη με τους μύθους του Διονύσου Ζαγρέως ,την αρπαγή της Κόρης και την αναζήτησιν της Δήμητρος. Η κεντρική ιδέα του Ορφισμού είναι πιθανόν αυτή που αναφέρει ο Πρόκλος στα σχόλια του στον Τίμαιο του Πλάτωνος, δηλαδή να μεταφέρει την ψυχή σε μία ευτυχισμένη ζωή απαλλάττοντάς την από τις περιπλανήσεις των πολλών γεννήσεων.

Αυτό επιτυγχάνεται με τις τελετές μυήσεώς της στον Ορφισμό «πάσαν δε την ψυχήν εις την ευδαίμονα περιάγουσα ζωήν από της περί την γένεσιν πλάνης, ης και οι παρ΄Ορφεί τω Διονύσω και τη Κόρη τελούμενοι τυχείν εύχονται…. κύκλου τα΄αν λήξαι και αναπνεύσαι κακότητος»
Ο Μιχαήλ Ψελλός στο Περί δαιμόνων σύγγραμά του , αναφέρει ότι ο μυούμενος έπρεπε συμβολικά για να καθαρθεί να πηδήξει έξω από ένενα κύκλο αναμμένων πυρών.» πυρά δε πολλά κύκλω τινί περιγράφοντες εξάλλονται της φλογός, ην δε και τούτο της παλαιάς βακχείας, ίνα μη λέγω μανίας μέρος….»
«Κύκλου δ΄εξέπταν βαρυπενθέος αργαλέοιο» δηλαδή κι΄από τον βασανιστικό κύκλο των γεννήσεως με τα βαριά τα πάθη έξω πέταξα, αναγράφεται σε χρυσό πλακίδιο που βρέθηκε σε τάφο Ορφικού του 4ου-3ου αι.π.Χ στους Θουρίους και «όλβιε και μακαριστέ, Θεός δ΄έση αντί βροτοίο».
Περαιτέρω δηλαδή ο Ορφισμός επιθυμεί να κάμει και αθάνατο τον μυούμενο να τον ενώσει με τους θεούς « οι δε κεκαθαρμένοι και τετελεσμένοι μετά θεών οικήσουσιν « αναφέρει ο Σωκράτης στον Φαίδωνα, ως παλαιό δίδαγμα των Ορφικών.
Φαίνεται λοιπόν ότι στους ΄Ελληνες το τελειότερο μέσο καθάρσεως ήταν το πυρ αυτό που διάλεξε και ο Εμπεδοκλής, όπως λέει ο Διογένης ο Λαέρτιος, που πήγε στην Αίτνα και πήδηξε μέσα στους κρατήρες του πυρός και εξαφανίστηκε βουλόμενος την περί αυτού φήμην βεβαιώσαι ότι γεγόνοι θεός.
Και συ ποτ΄Εμπεδόκλεις, διερή φλογί σώμα καθήρας\
Πυρ από κρητήρων έκπιες αθάνατον.

 

Στα Ομηρικά έπη η ψυχή του νεκρού Πάτροκλου δεν μπορεί να περάσει στον ΄Αδη επειδή δεν κάηκε το κορμί του ,γι΄αυτό και περιπλανάται και παρακαλεί τον Αχιλλέα
Θάπτε με όττι τάχιστα, πύλας Αίδαο περήσω,…….
Ου γαρ έτ΄αύτις νίσομαι εξ΄Αίδαο, επήν με πυρός λελάχητε.
Το γιατί οι άλλες ψυχές διώχνουν από την Είσοδο του άδη τον Πάτροκλο με αποτέλεσμα να περιπλανάται, μας το λένε οι Ορφικοί μέσω του Σωκράτη στον Φαίδονα… αφικομένην δε όθιπερ αι άλλαι, την με ακάθαρτον… ταύτην μεν άπας φεύγει τε και υπεκτρέπεται και ούτε συνέμπορος ούτε ηγεμών εθέλει γίγνεσθαι, αυτή δε πλανάται εν πάση εχομένη απορία….
Κάθαρσις δε είναι άρα ου τούτο συμβαίνει, όπερ πάλαι εν τω λόγω λέγεται, το χωρίζειν ότι μάλιστα από του σώματος την ψυχην και εθίσαι αυτήν καθ΄αυτήν πανταχόθεν εκ του σώματος συναγείρεσθαί τε κα αθροίζεσθαι, και οικείν κατά το δυνατόν και εν τω νυν παρόντι και εν τω έπειτα μόνην καθ΄αυτήν,εκλυομένην ώσπερ δεσμών εκ του σώματος.
Επομένως κατά τους Ορφικούς, ο άνθρωπος έπρεπε να καθαρθεί ,ήτοι ν΄απαλλαχθεί η ψυχή από το σώμα και κάτι τέτοιο επιτυγχάνεται τελείως με την καύση όπως λέει και στον Οδυσσέα η μητέρα του στον ΄Αδη.

Ου γαρ έτι σάρκας τε και οστέα ίνες έχουσιν
Αλλά τα μεν τε πυρός κρατερόν μένος αιθομένοιο
Δαμνά, επεί κε πρώτα λίπη λεύκ΄οστέα θυμός
Ψυχή δ΄ηύτ΄όνειρος αποπταμένη πεπότηται,

Δηλαδή , μόλις η φωτιά κάψη τις σάρκες και τις ίνες που κρατούν τα οστά,
Τότες η ψυχή πετά και φεύγει σαν όνειρο. Ενώ με την κατόρυξη ο χωρισμός των σαρκών και ινών από τα οστά αργεί να γίνει (κατά την χριστιανική αντίληψη περίπου σαράντα ημέρες).
΄Εχει διατυπωθεί η άποψη ότι η καύση γινόταν από φόβο για ν΄απαλλαγούν οι ζώντες από τους νεκρούς που χωρίς τη φωτιά δεν κατέβαιναν στον ΄Αδη. Επίσης η άποψη ότι η καύση γινόταν σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, όπως εκστρατείας σε ξένη χώρα, για πρακτικούς λόγους.
Ο καθηγητής Μανώλης Ανδρόνικος μας λέει ότι με βεβαιότητα ξέρουμε ότι στον Κεραμεικό από τα μέσα του11ου αι. έως τα τέλη του 9ου κυριαρχεί η καύση χωρίς καμμία εξείαρεση. Από τα τέλη του 9ου αι. ξαναπαρουσιάζεται το έθιμο του ενταφιασμού και τον 8ο αι. συναντούμε παράλληλα και τα δύο ενώ τον 7ο αι. επιστρέφει η συνήθεια της καύσης.
Ο κ. Ανδρόνικος απορρίπτει την άποψη πως οι Μυκηναίοι στην Τροία δέχθηκαν το έθιμο της καύσεως λόγω καταλληλότητάς της στις εκστρατείες λέγοντας ότι η ομηρική καύση, αποτελεί προσαρμογή του ηρωικού παρελθόντος σε σύγχρονα έθιμα.
Φαίνεται ότι ο ΄Ομηρος διαπράττει αναχρονισμό, γιατί τα έθιμα αυτά είναι τόσο βαθειά ριζωμένα στους ανθρώπους, ώστε να μην μπορεί να θεωρηθεί ότι υπαγορεύονται από την περίσταση.
Η Αντιγόνη του Σοφοκλέους, αψηφά τον Κρέοντα και με κίνδυνο της ζωής της τελεί τα ταφικά έθιμα στον αδελφό της γιατι αυτά είναι άγραπτα κασφαλή θεών νόμιμα δύνασθαι θνητόν ονθ΄υπερδραμείν, ου γαρ τι νυν γε καχθές, αλλ ΄αεί ποτε ζη ταύτα…
Οι Αθηναίοι μετά τη ναυμαχία στις Αργινούσες το 406 π.χ θανάτωσαν τους νικητές ναυάρχους των γιατί λόγω τρικυμίας δεν μάζεψαν τα πτώματα των νεκρών τους δι΄αναίρεσιν.
Επομένως η αλλαγή του εθίμου από την κατόρυξη στην καύση πρέπει να υπαγορεύθηκε από πολύ ισχυρές νέες θρησκευτικές ιδέες και τέτοιες δεν γνωρίζουμε άλλες από τις Ορφικές.
Παραμένει το ερώτημα πώς εξηγείται λοιπόν να συνυπάρχουν κατά περιόδους η κατόρυξη με την καύση.
΄Ισως ισχύουν τρεις λόγοι α) ότι ο Ορφισμός ήταν μυστηριακή αίρεση στην οποία γίνονταν δεκτοί μονάχα οι μυούμενοι επομένως η μύστες ακολουθούν την καύση και οι υπόλοιποι την κατόρυξη β) ότι ο Ορφισμός άλλοτε κερδίζει και άλλοτε χάνει έδαφος και γ) ότι ο Ορφισμός άλλοτε ασπάζεται το ένα ταφικό έθιμο κι΄άλλοτε το άλλο, επειδή κι΄αυτός εξελίσσεται ή προσαρμόζεται στις λαϊκές δοξασίες εκάστης εποχής.
Στον Φαίδωνα ο Κρίτων ρωτά τον Σωκράτη για το ποιο νομίζει ότι είναι ορθότερο για την ταφή του και ο Σωκράτης του απαντά να τον θάψη όπως αν μάλιστα ηγήται νόμιμον είναι.
Κατά τους Ρωμαικούς χρόνους μια επιγραφή από την Ακρόπολη των Αθηνών λέει πυρκαιή δ΄ατοίσι δε μας ψυχήν τε κάθηρεν.
Κι΄άλλη επιγραφή στο Λυκαβητό γράφει Ενθάδε διάλογος καθαρώ πυρί γυία καθήρας ασκητής σοφίης ώχετ΄ες αθανάτους.
Η καύση των νεκρών παρατηρήθηκε με αφθονία στην 6η πόλη της Τροίας που θεωρείται η Ομηρική. Ο Χετταιολόγος κ. Ο.R.Gurney θεωρεί ως μία πιθανή εκδοχή ότι οι Αχαιοί υιοθέτησαν το έθιμο από τους Τρώες, σαν κατάλληλο τρόπο διαθέσεως των νεκρών τους σε μία ξένη χώρα.
Οι Τρώες όμως ήταν Φρύγες κι΄οι Φρύγες άποικοι των Θρακών και όπως λέει ο Στράβων ώσπερ αυτοί οι Φρύγες Θρακών άποικοί εισιν, ούτε και τα ιερά εκείθεν μετενηνεχέναι. Και αλλού τούτοις (τοις Φρυγιακοίς) έοικε και τα πρά τοις Θραξί…παρ΄οις και τα Ορφικά την καταρχήν έσχε.
Ο δε Ηρόδοτος οι δε Φρύγες, ως Μακεδόνες λέγουσι, εκαλέοντο Βρίγες χρόνον όσον ευρωπήιοι εόντες σύνοικοι ήσαν Μακεδόσι και ότι οι Φρύγες ή Τευκροί πριν από τα Τρωϊκά σε μίαν εκστρατεία τους στην Ευρώπη έφθασαν ως την Αδριατική Θάλασσα και ως τον Πηνειό ποταμό στη Θεσσαλία.
Επομένως με τόσες μετακινήσεις πληθυσμών μέσα στην Ελληνική επικράτεια, ήταν εύκολος ο δανεισμός των θρησκευτικών οργίων και αιρέσεων, όπως ήταν ο Ορφισμός.
Μα κι΄ο αρχαίος Σχολιαστής του Οιδίποδος επί Κολωνώ αναφέρει
Πως όπως γράφει ο Ακεσίδωρος, τα Ελευσίναι μυστήρια συνδέονταν με τον Εύμολπον και τους Θράκες ως εξής, Κατοικήσαι δε την Ελευσίνα ιστορούσι πρώτον με τους αυτόχθονας .είτα Θράκας τους μετά Ευμόλπου παραγενομένους προς βοήθειαν εις τον κατ΄Ερεχθέως πόλεμον, τινές δε φασιν και τον Εύμολπον ευρείν την μύησιν την συντελουμένην κατ΄ενιαυτόν εν Ελευσίνι Δήμητρι και Κόρη.
 

 

Επιστρέφοντας στο θέμα του καθάρσιου πυρός , την εξαγνιστική αυτή φωτιά τη χρησιμοποιεί και ο Ορέστης μετά τη σφαγή της μάνας του για τον εξαγνισμό του σώματός του. Ακόμα και τα φορέματα χωρίς καθαρμό με φωτιά δεν μπορουν να χρησιμοποιηθούν από τους νεκρούς στον ΄Αδη και έτσι έμεινε γυμνή και κρύωνε η Μέλισσα , η σύζυγος του Περιάνδρου , του τυράννου της Κορίνθου, όπως απεκάλυψε ή ίδια στο νεκυομαντείον.Το πάθημά της διηγείται ο Ηρόδοτος λέγοντας των γαρ οι συγκατέθαψε ειμάτων όφελος είναι ουδέν ου κατακαυθέντων.
Ακόμη και τα τρόφιμα τα προσφερόμενα στους νεκρούς για τον ίδιο λόγο καίονται και αυτά.
Σ΄αυτό τον λόγο οφείλεται και το ότι σήμερα στην Κύπρο καίουν το μίζαρον που θα φορέσουν κατάσαρκα στον νεκρό.Το μίζαρον είναι τρεις πήχες άσπρο πανί άπαννον, δηλ. που δεν φορέθηκε άλλη φορά.Το πανί αυτό το καίουν στο μέσο τόσο, που η τρύπα που θ΄ανοιχτή να χωρά το κεφάλι του νεκρού.
Και στον ΄Αδη όσοι δεν καθάρθηκαν τους περιμένει η διαπυρός κάθαρσις των καώς βεβιωκότων.Δηλ. το πυρ της κολάσεως δεν είναι παρά καθάρσιον πυρ.Κι ο Σωκράτης στο Φαίδωνα διηγείται παρόμοια πράγματα για τον ΄Αδη.Τρίτος δε ποταμός τούτων κατά μέσον εκβάλλει, και εγγύς της εκβολής εκπίπτει εις τόπον μέγαν πυρί πολλώ καόμενον, και λίμνην ποιεί μείζω της παρ΄ημίν θαλάττης, ζέουσαν ύδατος και πηλού. Ούτος δ΄ες΄τιν επανομάζουσιν Πυριφλεγέθοντα,ου και ρύακες αποσπάσματα ναφυσώσιν,όπη αν τύχωσι της γής τούτων δε ούτως πεφυκότων, επειδάν αφίκωνται οι τετελευτηκότες εις τον τόπον οί ο δαίμων έκαστον κομίζει, πρώτον με διεδικάσαντο οι τε καλώς και οσίως βιώσαντες και οι μη, και οι μεν αν δόξωσι μέσως βεβαιωκέναι, πορευθέντες επί τον Αχέροντα…..αφικνούνται εις την λίμνην και εκεί οικούσί τε και καθαιρόμενοι των τε αδικημάτων διδόντες δίκας απολύονται, ει τις τι ηδίκησεν.
Κι ο Σουίδας τον Αχέροντα καθάρσιον τον ονομάζει κι΄όχι κολαστήριον , που καθαρίζει τα αμαρτήματα με τη φωτιά και το νερό. Ο δε Αχέρων, γράφει καθαρσίω έοικε και ου κολαστηρίω, ρύπτων και σμήχων τα αμαρτήματα των ανθρώπων.
Ο Ορφισμός στα χρόνια του Πλάτωνος έγινε αντικείμενο καπηλείας από αγύρτες και μάντεις , οι οποίοι βίβλων όμαδον παρέρχονται Μουσαίου και Ορφέως, Σελήνης τε και Μουσών εγγόνων, ως φασί, καθ΄ας θυηπολούσι, πείθοντες ου μόνον ιδιώτας αλλά και πόλεις, ως άρα λύσεις τε και καθαρμοί αδικημάτων δια θυσιών και παιδιάς ηδονών εισί μεν έτι ζώσιν, εισί δε και τελευτήσασιν , ας δη τελετάς καλούσιν, αι των εκεί κακών απολύουσιν ημάς, μη θύσαντας δε δεινά περιμένει.
Αυτά δεν σημαίνουν ότι ο Πλάτων δεν σέβεται τον Ορφισμό απλά καταδικάζει την αγυρτεία και την καπηλεία των τελετών του από τους επιτήδειους. ΄Ισως στα χέρια κάποιου τέτοιου ιερέα να έπεσε και ο Αντισθένης ο κυνικός γιατί όπως λέει ο Διογένης ο Λαέρτιος μυούμενός ποτε τα Ορφικά, του ιερέως ειπόντος ότι οι ταύτα μυούμενοι πολλών εν ΄Αδου αγαθών μετίσχουσι, εκείνος τον ερώτησε τι ούν ούκ αποθνήσκεις;
Πόσο ο Χριστιανισμός επηρεάστηκε από τον Ορφισμό φαίνεται από τις παραστάσεις του Ορφέως στις κατακόμβες των πρώτων χριστιανών και στις σαρκοφάγους των.

Και στα Ευαγγέλια υπάρχει η πίστη στην καθαρτική δύναμη του πυρός. Ο Ιωάννης ο βαπτιστής κηρύσσει Εγώ μεν βαπτίζω υμάς εν ύδατι…. ο δε οπίσω μου ερχόμενος… αυτός υμάς βαπτίσει εν Πνεύματι αγίω και πυρί. Σχολιάζοντας το χωρίον ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς γράφει πυρί δε ουδένα εβάπτισεν…..το πυρ, ού πονηρόν….αλλ΄ισχυρόν και κακού φθαρτικόν….Περί τοιαύτης δυνάμεως και ο Σωτήρ λέγει πύρ ήλθον βαλείν επί την γήν, δηλαδή σύναμιν των μεν αγίων καθαρτικήν, των δε υλικών, ως μεν εκείνοι φασιν, αφανιστικήν.
Αυτή την ιδέα της καθαρτικής δύναμης του πυρός την συναντούμε στους μύθους του Αχιλλέως, του Δημοφώντος και του Ηρακλέους.
Τελετές καθαρμού με πυρ συνοδεύουν τον άνθρωπο από τη γέννηση ως το θάνατο. Το νεογέννητο κι ΄η λεχώνα, του γάμου η τελετή κι΄εκείνος που θα εγγίση τα ιερά πρέπει να είναι μακριά από μιάσματα όπως φωνάζει η Ιφιγένεια στους Ταύρους, όταν πρόκειται να αγνίση το μητροκτόνο αδελφό της.Πώς τώρα αγνίζεται κανείς μας το λέει πάλι ο Ευριπίδης στην Ελένη .συ δ΄αυ κέλευθον εί τις έβλαψεν ποδί στείβων ανοσίω, δός καθαρσίω φλογί, κρούσον δε πεύκην, ίνα διεξέλθω , πυρός.
Κι΄εσύ, αν κανείς έβλαψε το δρόμο πατώντας τον με ανόσιο πόδι, καθάρισέ τον με καθάρσια φλόγα και κτύπα κι΄άναψε ένα πεύκινο δαδί για να περάσω από μέσα στη φωτιά.
Με τον ίδιο τρόπο καθαρίζεται και σήμερα στην Αιτωλία και αλλού όποιος θα μπει στο δωμάτιο της λεχώνας. ΄Αμα έρχεται κανείς απόξω, πριν μπει στην πόρτα, γράφει ο Λουκόπουλος, τρέχουν, φέρνουν ένα αναμμένο κάρβουνο και το ρίχνουν στο κατώφλι της πόρτας.Εκείνος που μπαίνει μέσα πρέπει ν΄αδρασκελήσει το αναμμένο κάρβουνο και έτσι να μπει στη λεχώνα.αλλιώς φέρνει κακό. Μα και η ίδια η λεχώνα και το βρέφος ως μία περίοδο χρόνου είναι αντικείμενα μιάσματος, όπως λέει πάλι η Ιφιγένεια η εν Ταύροις στη θεά ΄Αρτεμη
Ήτις βροτών μεν ην τις άψηται φόνου,
Ή και λοχείας ή νεκρού θίγη χερσίν,
Βωμών απείργει, μυσαρόν ως ηγουμένη.
Γι΄αυτό σε πολλά μέρη της Ελλάδος στο δωμάτιο της λεχώνας ανάβει νύχτα και μέρα ένα καντήλι, για τον συνεχή καθαρμό αυτής και του δωματίου της. Ο Νικόλαος Πολίτης λέει ότι η κανδήλα είναι φως απαραίτητον εις το δωμάτιον της λεχούς από της επηρείας δαιμόνων δια της διατηρήσεως ασβέστου πυρός ή φωτός εν των κοιτώνι.
΄Οποιος επρόκειτο να τελέσει θρησκευτικές τελετές ή ικεσίες ή απλώς επίγαινε σε επίσκεψη των ιερών έπρεπε να είναι τελετουργικά καθαρός, να αγνεύει. Ο ιεροφάντης στα Ελευσίνια μυστήρια νυκτός εν Ελευσίνι υπό πολλώ πυρί τελών τα μεγάλα και άρρητα μυστήρια βοά και κέκραγε λέγων κ.τ.λ
Μα και οποιοσδήποτε τελούσε θυσία οπουδήποτε έπρεπε κι΄αυτός και το σφάγιο να καθαρθούν ραντιζόμενοι με νερό που αγιάστηκε λίγο πριν , αφού έσβησαν μέσα σ΄αυτό έναν αναμμέο δαυλό, που πήραν από τον βωμό.
Φέρε δη το δαλίον τόδ΄εμβάψω λαβών λέγει ο Τρυγαίος σ΄ένα από τους ικέτες του, ευθύς με την έναρξη της τελετής της θυσίας στην Ειρήνη του Αριστοφάνη.
Μα κι οι προχύται ή ουλοχύται δηλ. τα κριθάρια με α οποία έρραιναν το σφάγιο έπρεπε να καθαρθούν με φωτιά, όπως λέει η Ιφιγένεια στην Αυλίδα όταν πια πήρε την απόφαση να θυσιαστεί.
Αιθέσθω δε πυρ
Προχύταις καθαρσίοισι.
Δηλαδή ας ανάψει η φωτιά στα καθάρσια κριθάρια. Καθάρσια όμως γίνονταν με την παρουσία του πυρός. Κι΄ο Τρυγαίος στην Ειρήνη του Αριστοφάνη, λέει πως όλα ήταν εντάξει για τη θυσία, και το κάνιστρο με τα κριθάρια και το κάνιστρο με τα κριθάρια και το στέμμα και το μαχαίρι και το πύρ και μόνο το πρόβατο τους έλειπε.

Για τον ίδιο ακριβώς λόγο του καθαρμού μας κι΄εμείς να΄βουμε κεριά με την είσοδό μας στους ιερούς ναούς για να καθαρθούμε πριν προσκυνήσουμε.Κεριά ανάβουμε και στην κολυμβήθρα κατά το μυστήριο της βαπτίσεως για ν΄αγιασθεί το νερό, όπως και στην κολυμβήθρα του αγιασμού των Φώτων.
Επειδή ο θάνατος μιαίνει τα πάντα γύρω του γι΄αυ΄το πρέπει με το πυρ να διώξουμε το μίασμα.Αυτός είναι ο λόγος που ανάβουμε κεριά στις κηδείες και στα μνημόσυνα. Ο αείμνηστος Φαίδων Κουκουλές γράφοντας για το έθιμο αυτό των Βυζαντινών ν΄ανάβουν κεριά γύρω από το νεκρικό φέρετρο και κατά τες κηδείες γράφει ότι η αρχική σημασία κατά τους λαογράφους ήτο η της αποδιώξεως των πονηρών πνευμάτων ενώ οι πατέρες ερμήνευαν το έθιμο ότι συνεβόλιζε την εκκ του σκοτεινού βίου προς το αληθινό φως πορεία, ή την εν Ουρανοίς λάμψιν ή ότι ηνάπτοντο προς δήλωσιν του ότι τους νεκρούς ως αθλητάς προπέμπομεν.
Κεριά ή λαμπάδα κρατά κι΄ο κανδηλανάπτης δίπλα στο άγιο δισκοπότηρο την ώρα της θείας μεταλήψεως για εξαγνισμό του κοινωνούντος.Επομένως σε κάθε μυστήριο της θρησκείας μας είναι απαραίτητη η παρουσία του καθαρσίου πυρός.
Το μεγαλύτερο μίασμα όμως προέρχεται από το φόνο. Γι΄αυτό ύστερ΄από το φόνο των μνηστήρων ο Οδυσσέας παραγγέλλει στην πιστή του τροφό Ευρύκλεια να του φέρει φωτιά και θείαφι για να καθάρει το μέγαρο, το δώμα και την αυλή από το μίασμα του φόνου.
Κι΄η Ιφιγένεια στην Ταυρίδα, όταν ο μητροκτόνος αδελφός της μπήκε στο ναό της Αρτέμιδος παραγγέλλει στο Θόαντα
Άγνισον πυρσώ μέλαθρον. Θο. Καθαρόν ως μόλης πάλιν.
Για τον ίδιο λόγο, για να καθαρθεί ο ναός ,το δώμα και η αυλή από τον φόνο του Χριστού μετά τον σταυρικό θάνατο και να καθαρθούν και οι πιστοί στην Κύπρο και σε άλλα μέρη του Ελληνισμού, ανάβονται μεγάλες φωτιές, λαμπρατζιές, στις αυλές των εκκλήσιών λίγο πριν την ανάσταση της Αγίας Κυριακής. Το πυρ στην Κύπρο λέγεται λαμπρόν κι΄όπως από το πυρ η πυρκαϊά έτσι και από το λαμπρόν η λαμπρακιά και με την Κυπριακή προφορά λαμπρατζιά.
Για λόγους καθαρμού ανάβουμε και τις λάμπες την ημέρα των Φώτων από το φως που φέρνει ο παπάς που καλαντίζει για ν΄αγνισθεί το σπίτι μας με την έξοδο του παλιού χρόνου και την είσοδο του νέου.Στα Βυζαντινά χρόναι άναβαν φωτιές κάθε αρχιμηνιά μπροστά στα σπίτια τους και στα μαγαζιά και πηδούσαν από πάνω για λόγους καθαρμού. Υπάρχει η μαρτυρία του 65ου κανόνα της 6ης Οικουμενικής συνόδου του 680 μ.Χ, που προστάζει την κατάργησή της. Τας εν ταις νουμηνίαις υπό τινων προ των οικείων εργαστηρίων ή οίκων αναπτομένας πυράς, ας και υπεράλλεσθαί τινες κατά τι έθος αρχαίον επιχειρούσιν, από του παρόντος καταργηθήναι προστάσσομεν.
Στις καθαρτικές διαβατήριες τελετές ανήκουν κι΄οι φωτιές του Αη Γιαννιού του Λαμπροφόρου ή του Λιοτροπιού τη νύχτα της παραμονής της γιορτής του στις 24 Ιουνίου, μέρα του θερινού ηλιοστασίου.
Στις τελετές αυτές αναφέρεται και ο επίσκοπος Κύρου Θεοδώρητος τον 5ο αιώνα που γράφει είδον γαρ εν τισι πόλεσιν άπαξ του έτους εν ταις πλατείαις ;απτομένας πυράς και ταύτας τινάς υπεραλλομένους, ού μόνον παίδας, αλλά και άνδρας. Τα δε γε βρέφη παρά των μητέρων παραφερόμενα δια της φλογός. Εδόκει δε τούτο αποτροπιασμός είναι και κάθαρσις.

 
Σχετικά με τις λαμπάδες, που ανάβουν στις θρησκευτικές τελετές. Στον Ομηρικό ύμνο της Δήμητρος η Δημήτηρ περιπλανάται αιθομένας δαίδας μετά χερσίν έχουσα και στον Ορφικό ΄Υμνο της Δήμητρος Ελευσινίας η θεά πρασαγορεύεται λαμπαδόεσσ΄αγνή.
Ο Βάκχος πάλι στις Βάκχες του Αριστοφάνη έχων πυρσώδη φλόγα πεύκας εκ νάρθηκος αίσσει.
Σ΄αυτές λοιπόν τις μυστηριακές θρησκείες ή τελετές οι ίδιοι οι θεοί παρουσιάζονται κρατώντας λαμπάδες, όπως κι΄οι μύστες.
Ιεράν Χθονίαις δεξάμεναι
Λαμπάδα, κούραι, ξυν ελευθέρα
Πατρίδι χορεύσασθε βοά,
Λέει ο Αγάθων στις Θεσμοφοριάζουσες του Αριστοφάνη
Πού ερμηνεύεται
Πάρτε, κοπέλλες, την ιερή λαμπάδα
Για τις χθόνιες θεές και χορεύτε
Με λεύτερο της πατρίδας σας τραγούδι.
Και στους Βατράχους του Αριστοφάνη, ο χορός προστάζει
Έγειρε φλογέας λαμπάδας εν χερσί γαρ ήκεις τινάσσων
΄Ιακχ, ώ ΄Ιακχε,
νυκτέρου τελετής φωσφόρος αστήρ.
΄Ότι το φως των λαμπάδων εχρησίμευε για τον καθαρμό το λέει και πάλι ο χορός λίγο πιο κάτω στην ίδια κωμωδία.
Ευφημείν χρη καξίστασθαι τοις υμετέροισιν χοροίσιν,
Όστις άπεριος τριώνδε λόγων, ή γνώμη μη καθαρεύει.
Δηλαδή, πρέπει να τηρείται ιερή σιγή και να φεύγει από τους δικούς μας χορούς, όποιος είναι άπειρος αυτών των ιερών λόγων ή στην ψυχή του δεν είναι καθαρός.
Στην Ιφιγένεια εν Ταύροις όμως καθορίζεται καλύτερα η καθαρτική δύναμη των λαμπάδων. Η Ιφιγένεια λέει
Ως φόνω φόνον
Μυσαρόν εκνίψω,
Σέλας τε λαμπάδων τα τα΄αλλ΄όσα
Προυέμην εγώ ξείνοισιν και θεά καθάρσια.
΄Ώστε το σέλας των λαμπάδων είναι το σπουδαιότερο μέσα στ΄άλλα καθάρσια μέσα και το αναφέρει ονομαστί.
Οι λαμπάδες λοιπόν που ανάβουμε κι΄εμείς σήμερα στις τελετές και προ παντός της Λαμπρής, είναι για να καθαρεύωμεν.
Στην αρχαία Ελλάδα πέντε μέρες μετά τη γέννηση του βρέφους, όπως αναφέρουν τα σχόλια στον Θεαίτητο του Πλάτωνος ή δέκα κατά τα σχόλια στη Λυσιστράτη του Αριστοφάνη, ετελούνταν τα αμφιδρόμια.
Η τελετή πήρε το όνομά της από το ότι το βρέφος περί την εστίαν έφερον τρέχοντες κύκλω και επετίθεσαν αυτώ όνομα, ότε υπό των οικείων και φίλων δώρα επέμπετο,όπως λέει ο Ησύχιος, πολύποδας και σηπίας, προσθέτει ο Αρποκρατίων. Το βρέφος λοιπόν αποκτώντας οντότητα δια της ονοματοδοσίας ,έπρεπε να περάσει το πρώτο ορόσημο, και να καθαρθεί με το πυρ της εστίας του σπιτιού του.΄Επαιρνε τότε το βάπτισμα της εισόδου του στον εθνικό κόσμο.
Αλλά το κατ΄εξοχήν μυστήριο είναι ο γάμος. ΄Ετσι στην αρχαία Ελλάδα η νύφη και ο γαμπρός εκτός του λουτρού του καθαρμού, πριν από την τελετή του γάμου, έπρεπε και μετά την τελετή ,όταν πήγαιναν στη νέα τους κατοικία, να τους συνοδεύει η μάνα της νύφης κρατώντας λαμπάδες αναμμένες από τη φωτιά της εστίας του πατρικού σπιτιού και η μάνα του γαμπρού να τους αναμένει με λαμπάδες στηνπόρτα της νέας κατοικίας του αντρογύνου.
Ο Πλούταρχος στα Αίτια Ρωμαικά ερωτά Δια τι την γαμουμένην άπτεσθαι πυρός και ύδατος κελεύουσιν; ΄Η διότι το πύρ καθαίρει και το ύδωρ αγνίζει, δει δε καθαράν και αγνήν διαμένειν την γαμηθείσαν;
Και αλλού, Δια τι ού πλείοντας ούδ ελάττους αλλά πέντε λαμπάδας άπτουσιν εν τοις γάμοις, ας κηρίωνας ονομάζουσιν; Ή διότι πλείοσι χρωμένων αριθμοίς, προς τε τα άλλα βελτίων και τελειότερος ο περιττός ενομίζετο και προς γάμον αρμοδιώτερος ; ΄Η ότι πέντε δείσθαι θεών τους γαμούντας οίονται, Διός τελείου και ΄Ηράς τελείας και Αφροδίτης και Πειθούς , επί πάσι δ΄Αρτέμιδος, ήν ταις λοχείαις και ταις ωδίσιν αι γυναίκες επικαλούνται;
Σήμερα ανάβομε δύο λαμπάδες κατά την τελετή, μία για τον καθαρμό της νύφης και μία για τον καθαρμό του γαμπρού.
Υπάρχει τέλος και η περίπτωση του φαρμακού, που ήταν το κάθαρμα δηλ. ο άνθρωπος αντικείμενο με το οποίο εξαγνιζόταν από το μίασμα ολόκληρη πόλη στην αρχαία Ελλάδα και η περιγραφή της καύσεώς του είναι φρικτή. Μας την παρουσιάζει ο Τζέτζης στις Χιλιάδες του που έχει ως πηγή τον Ιππώνακτα.
Ο φαρμακός το κάθαρμα τοιούτον ήν το πάλαι.
Αν συμφορά κατέλαβε πόλιν θεομηνία
Είτ΄ουν λιμός είτε λοιμός, είτε και βλάβος άλλο,
Των πάντων ομορφότερον ήγον ως προς θυσίαν,
Εις καθαρμόν και φάρμακον πόλεως της νοσούσης.
Ο Τζέτζης εκθέτει στη συνέχεια όλη την τελετή και επιλέγει
Τέλος πυρί κατέκαιον εν ξύλοις τοις αγρίοις.
Εδώ ο καιόμενος ούτε θεός γίνεται ούτε άγιος. Είναι ο αποδιοπομπαίος τράγος που θα καεί για να καθαρθεί, από κάποιο ηθικό μόλυσμα, από μία θεική κατάρα μία ολόκληρη κοινότης...

Πηγή: To δοκίμιο του Κυπρίου γλωσσολόγου Κυριάκου Χατζηιωάννου ( 1909-1997) με τίτλο Η ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΘΑΡΣΙΟΥ ΠΥΡΟΣ.
Επεχείρησα μία σύμπτυξη ,αλλά μεγάλο μέρος του κειμένου το έχω αντιγράψει αυτούσιο. Συμπεριλαμβάνεται στην ,Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής Θεσσαλονίκης ,τομ ΙΒ (1973),σελ.51-69 
Aμαλία Κατσούλα
αναδημοσίευση από ΔΗΜΟΘΟΙΝΙΑ http://www.fourakis-kea.com/forum/viewtopic.php?f=10&t=5074#p34510